ИЛИМИЙ-МААЛЫМАТТЫК ЖУРНАЛ №8
ИЛИМИЙ-МААЛЫМАТТЫК ЖУРНАЛ №8
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.01
Барпыбаев Турдумамбет Рысбекович,доценттин м.а.,
Абасбекова Жылдыз Жолдошбековна,
Инновациялык технологиялар жана энергетика институту
КИТЕПТИН ЖАРАЛУУ ТАРЫХЫ ЖАНА УЧУРДАГЫ АБАЛЫ
Аннотация. Макалада китептин пайда болуу тарыхы каралып, кызыктуу маалыматтар топтолгон. Китеп алгач жаралган мезгилден баштап, белгилүү маалыматтардын негизинде учурдагы абалына чейинки абалы, көйгөрлөрү, келечеги талдоого алынды. Ошону менен бирге эле белгилүү инсандардын китеп жөнүндө, китеп окуу, анын учурдагы көйгөйлөрү да талдоого алынып, талкууланды. Макаланын негизги максаты катары белгилүү маалыматтарды гана жарыялап коюу эмес, ошол маалыматтардын окурмандарга, китеп окууну сүйүүчүлөргө жеткиликтүү, ачык жана китеп окууга ынтызарлыкты жаратуу эсептелет.
Түйүндүү сөздөр: китеп, жазуу, сабаттуулук, пергамент, көчүрүү, маданият, сөз жасоо, папирус, китеп окуу.
ИСТОРИЯ ВОЗНИКНОВЕНИЯ КНИГИ И ЕЕ СОВРЕМЕННОЕ СОСТОЯНИЕ
Аннотация. В статье рассматривается история возникновения книги и собрано интересные факты об книгах. Рассмотрена история книги с периода появления, а также на основании достоверных информаций обсуждена состояние до наших дней, проблемы и будущее. Наряду с этим представлены обсуждения знаменитостей о книгах, о чтениях книг, его современном состоянии. Целью настоящей статьи является не только предствавить известные данные о книгах, а раскрыть сущность чтении книг, о пользе, а также для любителям чтений этих данных сделать доступными, открытыми и мотивировать проявленнию интереса к чтению.
Ключевые слова: книга, правописание, грамотность, пергамент, копирование, культура, словослогание, папирус, чтение.
THE HISTORY OF THE BOOK AND ITS CURRENT STATE
Annotation. The article examines the history of the book and collects interesting facts about books. The history of the book from the period of its appearance is considered, and on the basis of reliable information, the state to the present day, problems and the future are discussed. Along with this, celebrity discussions about books, book readings, and its current state are presented. The purpose of this article is not only to present known data about books, but to reveal the essence of reading books, about the benefits, as well as to make these data accessible, open and motivate those who are interested in reading.
Key words: book, spelling, literacy, parchment, copying, culture, vocabulary, papyrus, reading.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.02
Абдуманап кызы Кулпунай ОшМУ, магистрант
КАЛЫЙ МОЛДОБАСАНОВДУН «САМАНЧЫНЫН ЖОЛУ» БАЛЕТ ОРАТОРИЯСЫНЫН КЫРГЫЗ ИСКУССТВОСУНДАГЫ ОРДУ
Аннотация. Бул макалада”Саманчынын жолу” балет ораториясындагы элдин жашоо сүртүмдөрү чагылдырылган. Чыгарманын мазмуну татаалыраак, жазуучу согуштан сынбаган жаш келин Алимандын трагедиялуу жашоосу берилет. Мында жөн гана Толгонайдын монологун ачып берүүчү композициялык чыгарма эмес. Чыгармада жаратуучуну кызыктырган нерсе – Толгонай, Алимандын – аялдардын, энелердин тагдыры сүрөттөлгөн.
Түйүндүү сөздөр: балет, хореография, сахна, балетмейстер, бий, согуш, жер, эне.
МЕСТО БАЛЕТНОЙ ОРАТОРИИ КАЛИЯ МОЛДОБАСАНОВА «ПУТЬ МЛЕЧНЫЙ ПУТЬ» В ИСКУССТВЕ КЫРГЫЗСТАНА
Аннотация. В статье описываются жизненные переживания героев балетной оратории «Путь Млечного Пути». Содержание произведения более сложное, автор описывает трагическую жизнь Алиман, молодой женщины, не сломленной войной. Здесь это не просто композиционное произведение, раскрывающее монолог Толгоная. Что интересует создателя произведения, так это описание судеб женщин и матерей в Толгонае, Алимане.
Ключевые слова: балет, хореография, сцена, хореограф, танец, война, земля, мать.
THE PLACE OF KALIA MOLDOBASANOV’S BALLET ORATORIO “THE MILKY WAY” IN THE ART OF KYRGYZSTAN
Annotation. The article describes the life experiences of the heroes of the ballet oratorio “The Way of the Milky Way”. The content of the work is more complex; the author describes the tragic life of Aliman, a young woman not broken by the war. Here this is not just a compositional work revealing Tolgonai’s monologue. What interests the creator of the work is the description of the fate of women and mothers in Tolgonai and Aliman.
Key words: ballet, choreography, stage, choreographer, dance, war, earth, mother.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.03
Алайчиева Бегимай Арстанбековна, ОшМУ, магистрант
Өмүрзакова Г.А., ОшМУ, улук окутуучу
МЕКТЕПКЕ ЧЕЙИНКИ КУРАКТАГЫ БАЛДАРДА АГРЕССИЯНЫН ӨНҮГҮШҮНӨ ҮЙ-БҮЛӨ ЧӨЙРӨСҮНҮН ТААСИРИ
Аннотация. Бул макалада мектепке чейинки курактагы балдардын агрессивдүү жүрүм-турумун өнүктүрүү боюнча үй-бүлөлүк чөйрөнүн таасири каралат. Изилдөө үй-бүлөлүк динамиканын ар кандай аспектилерин талдайт. Мисалы, үй-бүлөдөгү чыр-чатактын деңгээли, ата-эненин колдоосу жана терс таасири, ошондой эле үйдөгү жалпы атмосфера. Изилдөө ошондой эле агрессивдүү жүрүм-турумду моделдөөдө ата-энелердин ролдоруна жана алар процессти кантип жумшартууга же күчөтүүгө көңүл бурат. Табылгалар мектепке чейинки курактагы балдардын агрессивдүү жүрүм-турумунун алдын алуу үчүн колдоочу жана туруктуу үй-бүлөлүк чөйрөнү түзүүнүн маанилүүлүгүн көрсөтүп турат. Бул алардын социалдык жана эмоционалдык өнүгүүсүнө узак мөөнөттүү оң таасирин тийгизиши абзел.
Түйүндүү сөздөр: агрессия, агрессивдүүлүк, үй-бүлө, ата-эне, бала, мектепке чейинки курак, агрессивдүү жүрүм-турум, инсандык өнүгүү, мамиле.
ВЛИЯНИЕ СЕМЕЙНОГО ОКРУЖЕНИЯ НА РАЗВИТИЕ АГРЕССИИ У ДЕТЕЙ ДОШКОЛЬНОГО ВОЗРАСТА
Аннотация. Данная статья исследует влияние семейного окружения на развитие агрессивного поведения у детей дошкольного возраста. В ходе исследования анализируются различные аспекты семейной динамики, такие как степень конфликтности в семье, уровень родительской поддержки и негативного воздействия, а также общая атмосфера в доме. Исследование также обращает внимание на роли родителей в моделировании агрессивного поведения и способы, с помощью которых они могут смягчить или усилить этот процесс. Полученные результаты указывают на важность создания поддерживающей и стабильной семейной среды для профилактики агрессивного поведения у детей дошкольного возраста, что может иметь долгосрочные положительные последствия для их социального и эмоционального развития.
Ключевые слова: агрессия, агрессивность, семья, родитель, ребенок, дошкольный возраст, агрессивное поведение, развитие личности, отношение.
THE INFLUENCE OF THE FAMILY ENVIRONMENT ON THE DEVELOPMENT OF AGGRESSION IN PRESCHOOL CHILDREN
Annotation. This article examines the influence of the family environment on the development of aggressive behavior in preschool children. The study analyzes various aspects of family dynamics, such as the degree of conflict in the family, the level of parental support and negative impact, as well as the general atmosphere in the house. The study also draws attention to the role of parents in modeling aggressive behavior and the ways in which they can mitigate or enhance this process. The results indicate the importance of creating a supportive and stable family environment for the prevention of aggressive behavior in preschool children, which can have long-term positive consequences for their social and emotional development.
Key words: aggression, aggressiveness, family, parent, child, preschool age, aggressive behavior, personality development, relationship.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.04
Алиева Бусалийма Манаповна, ОшМУ, доцент busalima-alieva@mail.ru
Анарбаева Айгерим Адылбековна,ОшМУ, магистрант
Атабаева Гулмира,ОшМУ, магистрант
ТАРБИЯЛАНУУЧУЛАРГА МАМИЛЕ ЖАСОО КОМПЕТЕНТҮҮЛҮГҮН КАЛЫПТАНДЫРУУ ЖОЛДОРУ
Аннотация. Мектепке чейинки курак – адамдын андан аркы өсүүсү үчүн анын турмушундагы эң маанилүү мезгилдерди билдирет. Мектепке чейинки билим берүүнүн педагогикалык кызматкеринин кесиптик компетенциялары, бала менен чоң адамдардын ортосунда өз ара мамиле принциптери: баланын индивидуалдык өзгөчөлүктөрүн таануу, урматтоо, баланын индивидуалдык өз алдынчалыгын калыптандыруу, бала менен чоң адамдардын ортосунда өз ара мамиле принциптери, балдардын педагогдор менен болгон мамилеси алардын инсан болуп калыптандыруудагы ролу жана педагогдун кебинен, ал жүрүм-туруму аркылуу көрсөткөн мисалдардан бала адамдардын ортосундагы өз ара мамиле, адамдардын баарлашуусунун ченемдери жана эрежелери тууралуу баяндалган.
Түйүндүү сөздөр: Педагог, бала, инсан (личность), мамиле, компетенция, баарлашуу, өз ара мамиле, баланы таануу, оозеки сүйлөө, индивидуалдуулук, коммуникация, педагогикалык баарлашууда, тарбиячыга ишеним, калыптандыруу, жүрүм-туруму.
ПУТИ ФОРМИРОВАНИЯ КОМПЕТЕНТНОСТНОГО ОТНОШЕНИЯ К ВОСПИТАННИКАМ
Аннотация. Дошкольный возраст представляет собой наиболее важные периоды в жизни человека для дальнейшего роста. Профессиональные компетенции педагогического работника дошкольного образования, принципы взаимодействия детей и взрослых: признание и уважение индивидуальных особенностей ребенка, формирование индивидуальной самостоятельности ребенка, принципы взаимодействия детей и взрослых, взаимоотношения детей с учителя как роль их личности в формировании и со слов учителя, из примеров, показанных его поведением, ребенку рассказывалось о взаимодействии между людьми, нормах и правилах человеческого общения.
Ключевые слова: Учитель, ребенок, личность (личность), взаимоотношения, компетентность, общение, взаимоотношения, узнавание ребенка, устная речь, индивидуальность, общение, педагогическое общение, доверие к воспитателю, формирование, поведение.
WAYS OF FORMING A COMPETENT ATTITUDE TOWARDS PUPILS
Annotation. Preschool age means the most important periods in a person’s life for further growth. Professional competences of a pedagogical worker of preschool education, principles of interaction between children and adults: recognition and respect of the individual characteristics of the child, formation of individual independence of the child, principles of interaction between children and adults, the relationship of children with teachers as their personalities role in formation and from the words of the teacher, from the examples shown by his behavior, the child was told about the interaction between people, norms and rules of human communication.
Key words: Teacher, child, person (personality), relationship, competence, communication, mutual relationship, recognition of the child, oral speech, individuality, communication, pedagogical communication, trust in the educator, formation, behavior.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.05
Алиева Бусалийма Манаповна,ОшМУ, доцент
busalima-alieva@mail.ru
Акбарова Гулмира Жолдошалиевна,ОшМУ, магистрант
БАШТАЛГЫЧ КЛАСС ОКУУЧУЛАРЫНЫН ЖЕТИШКЕНДИКТЕРИН БААЛОО ЖОЛДОРУ
Аннотация. Окуучулардын билим жетишкендиктериндеги баалоо процессинин өзгөчөлʏктөрʏ. Баалоонун тʏрлɵрʏ, кенже класстын окуучусунун баалоодогу критерийлери, окутуунун компетенциялары. Билим берүү системасы инсандын талабын канааттандыра тургандай, коомдо болуп жаткан өзгөрүүлөргө шайкеш келе тургандай, жаңы абалда адаптациялана ала тургандай инсанды тарбиялоо, азыркы кездерде окуучулардын жетишкендиктеринин натыйжасын жаңыча баалоодо, формативдик баалоо жана суммативдик баалоо деген түшүнүктөр. Жетишкендиктерин баалоо жолдору, окуу көндүмдөрү жана компоненттери, баалоо критерийлери менен иштөө методикасы, окуучунун өзүн-өзү баалоо көндүмү, мугалим окуучулар менен биргеликте «Окурман театры» көнүгүүсү менен баалоо критерийлерин жана «Эки бир тууган» жомогунда окуучу өзүнүн жетишкендиктерине өзү байкоо жүргүзө алгандыгы баяндалды.
Тʏйʏндʏʏ сɵздɵр: баалоо, окутуу, мугалим, башталгыч класс окуучусу, билим, жетишкендиктер, көндүмдөр, компонентер, компетенциялар, калыптандыруучу баалоо жана жыйынтык.
ПУТИ ОЦЕНИВАНИЯ УСПЕВАЕМОСТИ УЧЕНИКОВ НАЧАЛЬНЫХ КЛАССОВ
Аннотация. Особенности процесса оценивания учебных достижений учащихся. Виды оценивания, критерии оценивания младших школьников, педагогические компетенции. Система образования отвечает потребностям личности, адаптируется к изменениям, происходящим в обществе, по-новому воспитывает личность, по-новому оценивает результаты достижений учащихся, формативное оценивание и суммативное оценивание. Способы оценки достижений, навыки и компоненты обучения, методы работы с критериями оценки, навыки самооценки учащегося, критерии оценки при выполнении упражнения «Читательский театр» учителем совместно с учащимися и то, как учащийся смог контролировать собственные достижения в сказке «Два брата» были описаны.
Ключевые слова: оценивание, обучение, учитель, ученик начальной школы, знания, достижения, навыки, компоненты, компетенции, формирующее оценивание и результат.
WAYS TO ASSESS THE ACADEMIC PERFORMANCE OF PRIMARY SCHOOL STUDENTS
Annotation. Peculiarities of the assessment process of students’ educational achievements. Types of evaluation, evaluation criteria of junior grade students, teaching competencies. The educational system meets the needs of the individual, adapts to the changes taking place in the society, educates the individual in a new way, evaluates the results of the students’ achievements in a new way, formative assessment and summative assessment.
Ways of evaluating achievements, learning skills and components, methods of working with evaluation criteria, student’s self-evaluation skills, evaluation criteria with the “Reader’s Theater” exercise by the teacher together with students, and how the student was able to monitor his own achievements in the tale “Two Brothers” were described.
Key words: assessment, teaching, teacher, elementary student, knowledge, achievement, skills, components, competencies, formative assessment and outcome
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.06
Алиева Канышай Уларовна,ОшМУ, доцент
Исмаилова Анара Шукиралиевна,ОшМУ, магистрант
БАШТАЛГЫЧ КЛАССТАРДА ИНКЛЮЗИВДҮҮ МАДАНИЯТТЫ КАЛЫПТАНДЫРУУНУН ЖОЛДОРУ
Аннотация. Жалпы билим берүүчү мектептерде инклюзивдүү билим берүү жараянын ишке ашырууда коомчулукка сиңип калган тартиптерди белгилеп, аны кайра курууну талап кылат. Кыргызстандагы инклюзивдүү билим берүү программасынын алкагында коомчулук ошону менен катар мектеп ичинде ар түрдүү мамилелер байкалгандыгын баса белгилеп кетүүгө болот. Андай мамилелер эмне себептен болуп жаткандыгын биз төмөндөгү макаланын алкагында ачып көрсөтүүгө аракет кылдык. Макалада инклюзивдүү билим берүүнүн зарылдыгы, инклюзивдүү маданият түшүнүгү,инклюзивдүү маданиятты калыптандыруунун максаттары, коомдогу стреотиптер, социалдык жана медициналык стреотиптердин айырмачылыктары, мүмкүнчүлүгү чектелген балдар категориялары менен иштөөдө инклюзивдүү маданиятты калыптандыруунун, жайылтуунун социалдык моделинин окуу-тарбия процессинде кандай жыйынтыктарга жетише ала тургандыктары баса белгиленет.
Түйүндүү сөздөр: мектеп, инклюзивдүү окутуу, инклюзивдүү маданият, социалдык модел, стреотип, мектеп эрежелери, социалдык көз караш, социалдык байланыш, социалдык интеграция, медициналык стреотип.
ПУТИ ФОРМИРОВАНИЯ ИНКЛЮЗИВНОЙ КУЛЬТУРЫ В НАЧАЛЬНОЙ ШКОЛЕ
Аннотация. При реализации процесса инклюзивного образования в общеобразовательных школах необходимо учитывать укоренившиеся в обществе правила и реконструировать их. В рамках программы инклюзивного образования в Кыргызстане можно подчеркнуть, что между сообществом и школой существуют разные взаимоотношения. Почему возникают такие отношения, мы постарались раскрыть в рамках статьи ниже. В статье подчеркивается необходимость инклюзивного образования, понятие инклюзивной культуры, цели формирования инклюзивной культуры, различия стереотипов в обществе, социальных и медицинских стереотипов, каких результатов можно достичь в образовательном процессе социальной модели общества. формирование и распространение инклюзивной культуры при работе с категориями детей с ограниченными возможностями здоровья.
Ключевые слова: школа, инклюзивное образование, инклюзивная культура, социальная модель, стереотип, школьные правила, социальная перспектива, социальная коммуникация, социальная интеграция, медицинский стереотип.
WAYS TO FORM AN INCLUSIVE CULTURE IN PRIMARY SCHOOIS
Аnnotation. In the implementation of the process of inclusive education in general education schools, it is necessary to note the rules that have been ingrained in the community and to reconstruct it. Within the framework of the inclusive education program in Kyrgyzstan, it can be emphasized that there are different relationships between the community and the school. We have tried to reveal why such relations occur within the framework of the article below. The article emphasizes the need for inclusive education, the concept of inclusive culture, the goals of forming an inclusive culture, the differences between stereotypes in society, social and medical stereotypes, what results can be achieved in the educational process of the social model of the formation and dissemination of inclusive culture when working with categories of children with disabilities.
Key words: school, inclusive education, inclusive culture, social model, stereotype, school rules, social perspective, social communication, social integration, medical stereotype.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.07
Алиева Канышай Уларовна,ОшМУ, доцент
Капарова Гүлкайыр Сайпилдаевна,ОшМУ, магистрант
МЕКТЕПТЕН КЛАССТАН ТЫШКАРКЫ ИШТЕРДИ УЮШТУРУУНУН ЖОЛДОРУ
Аннотация. Мектептеги мугалимдер коллективинин ишмердүүлүктөрүнүн эң негизги бөлүгү – класстан жана мектептен тышкаркы иштерди уюштуруудан турат. Бул иштердин негизги уюштуруучусу болуп класс жетекчи эсептелет. Ар бир мектептен жана класстан тышкаркы уюшулган иш – аракет баланы кандайдыр бир коомдук пайдалуу эмгекке, окууга болгон кызыгуусун арттырууга жана тарбиялоонун бардык составдык бөлүктөрүнө тарбиялоосу керек. Албетте, ар бир пландаштырылган тарбиялык иштер сапаттуулугу менен айырмаланышы керек. Бул жагдайды мектепте мектеп директору жана анын орун басарлары көзөмөлгө алышат. Тарбиялык мани берүүчү класстан жана мектептен тышкаркы иштер болуп төмөнкү иш-чаралар эсептелет: майрамдык кечелер, ар түрдүү багыттагы конкурстар, КВН, мелдештер ж.б. Мына ушул майрамдык кечелер класс жетекчинин чыгармачылыгына таянган формада өтүшү керек.
Түйүндүү сөздөр: мектеп, класс жетекчи, иш чара, педагогикалык талап, класстан тышкаркы иштер, жаңы ыкмалар, милдет, иш аракет.
СПОСОБЫ ОРГАНИЗАЦИИ ВНЕКЛАССНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ В ШКОЛЕ
Аннотация. Основной частью деятельности педагогического коллектива школы является организация классной и внеклассной деятельности. Главным организатором этих мероприятий является классный руководитель. Всякая организованная деятельность вне школы и класса должна воспитывать ребенка к какому-либо общественно полезному труду, повышать его интерес к учебе и всем компонентам воспитания. Разумеется, каждое планируемое образовательное мероприятие должно отличаться качеством. За этой ситуацией следят директор школы и его заместители. Мероприятиями вне класса и школы, имеющими воспитательное значение, являются следующие мероприятия: праздничные вечеринки, конкурсы различных направлений, КВН, конкурсы и т. д. Эти праздничные вечера должны проводиться в форме, основанной на творчестве классного руководителя.
Ключевые слова: школа, классный руководитель, деятельность, педагогическая потребность, внеклассная деятельность, новые методы, задача, деятельность.
WAYS TO ORDANIZE ACTIVITIES OUTSIDE THE CLASSROOM AND SCHOOL
Аnnotation. The main part of the activities of the team of teachers in the school is the organization of classroom and extracurricular activities. The main organizer of these activities is the class teacher. Every organized activity outside the school and classroom should educate the child in some kind of socially useful work, increase his interest in learning and all the components of education. Of course, each planned educational activity should differ in quality. This situation is monitored by the school principal and his deputies. Activities outside the classroom and school that give educational value are the following events: holiday parties, competitions in various directions, KVN, competitions, etc. These festive parties should be held in a form based on the creativity of the class teacher.
Key words: school, class teacher, activity, pedagogical requirement, extracurricular activities, new methods, task, activity.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.08
Алиева Канышай Уларовна,ОшМУ, доцент
Джаанбаева Ханзада Орозалиевна,ОшМУ, магистрант
МЕКТЕП ЖАШЫНА ЧЕЙИНКИ БАЛДАРДЫ ҮЙ-БҮЛӨДӨ ТУУРА ТАРБИЯЛООНУН ПЕДАГОГИКАЛЫК ШАРТТАРЫ
Аннотация. “Уядан эмнени көрсөң – учканда ошону аласың” демекчи биздин азыркы жашап жаткан жашообуз алган тарбиябызга, билимибизге, интеллектибизге байланыштуу болот. Булардын баары негизинен балалык кезде түптөлөт. Эгерде ата-энелер жогорудагыларга маани берип, өз убагында тиешелүү деңгээлде көңүл бурган болсо, албетте татыктуу жыйынтыкка, оң натыйжага ээ болот. Ата-эне бизге мүмкүн болушунча мээримин төгүп, камкордукка бөлөп, өзү жебегенин бизге жедирип, өзү ичпегенин бизге ичирип, колунан келишинче бизди жоро-жолдошторунан кем болуп калбасын, дайыма айланасындагы адамдар менен бирдей болсун деп чоңойтту. Ал эми алардын ата-энелеринде мындай мүмкүнчүлүктөр жокко эсе болчуу. Ал мезгилде жашоо турмуш таптакыр башка эле. Ал эми азыркы биз жашап жаткан доор эң ыңгайлуу жашоо деп айтсак болот. Анткени азыркы замандын жаштары эмнени кааласа ошол орундалат. Бирок сөзсүз түрдө бир нерсени орундатуу үчүн тарбия жана билим керектелет. Мына ошондо гана адам ийгилике жана өз кыялына, каалосуна жетет.
Түйүндүү сөздөр: тарбия, тартип, адептик нормалар, элдик педагогика, адеп-ахлак, үй-бүлө, ата-эне, жүрүм турум.
ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ УСЛОВИЯ ПРАВИЛЬНОГО ВОСПИТАНИЯ ВС СЕМЬЕ РЕБЕНКА ДОШКОЛЬНОГО ВОЗРАСТА
Аннотация. «Что увидишь в гнезде – то и получишь, когда полетишь» означает, что наша нынешняя жизнь связана с нашим воспитанием, образованием и интеллектом. Все это в основном закладывается в детстве. Если родители придадут значение вышеизложенному и вовремя уделят внимание на должном уровне, они обязательно получат достойный результат и положительный результат. Родители осыпали нас, насколько это было возможно, любовью и заботой, кормили тем, чего не ели, заставляли пить то, что не пили они, и воспитывали, насколько могли, чтобы мы были не хуже своих сверстников и всегда оставаться такими же, как окружающие нас люди. Но у их родителей не было такой возможности. В то время жизнь была совсем другой. И можно сказать, что эпоха, в которой мы живем, — самая комфортная жизнь. Потому что то, чего хочет сегодняшняя молодежь, исполнено. Однако для достижения чего-то необходимы образование и подготовка. Только тогда человек сможет добиться успеха и осуществить свои мечты и желания.
Ключевые слова: воспитание, дисциплина, нормы морали, народная педагогика, нравственность, семья, родители, поведение.
PEDAGOGICAL CONDITIONS FOR THE PROPER UPBRINGING OF A PRESCHOOL CHILD IN THE FAMILY
Аnnotation. “What you see in the nest – what you get when you fly” means that our current life is related to our upbringing, education, and intelligence. All these are mainly established in childhood. If parents give importance to the above and pay attention at the appropriate level in time, they will definitely get a decent result and a positive result. Parents showered us with love and care as much as possible, fed us what they didn’t eat, made us drink what they didn’t drink, and raised us as much as they could so that we would not be less than our peers and always be the same as the people around us. But their parents had no such opportunities. At that time, life was completely different. And we can say that the era we live in is the most comfortable life. Because what the youth of today wants is fulfilled. However, education and training are necessary to accomplish something. Only then can a person achieve success and achieve his dreams and desires.
Key words: education, discipline, moral norms, folk pedagogy, morals, family, parents, behavior.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.09
Анарбек кызы Перизат, ОшМУ, магистрант
Акылбек уулу Жанарбек,ОшМУ, окутуучу
Аннотация. Инсандын ар тараптуу өнүгүүсүн камсыз кылуу дене тарбиядагы окуу-тарбия процессинин негизги максаты болуп калат. Бул максатты натыйжалуу ишке ашыруу үчүн адептүүлүктүн, эмгектин жана дене тарбиясынын биримдигин камтыган салмактуу мамиле кылуу керек. Реферат дене тарбия процессинин контекстинде бул биримдикке жетишүүгө багытталган стратегияларды жана методдорду изилдейт. Баалуулуктарды калыптандырууга, эмгек активдүүлүгүн өнүктүрүүгө жана физикалык ден соолукту колдоого көмөктөшүүчү окуу чөйрөсүн түзүүгө өзгөчө көңүл бурулат. Изилдөөдө мугалимдерге жана жетекчилерге дене тарбиясынын окуу процессинде ар тараптуу билим берүүнүн милдеттерин натыйжалуу ишке ашырууга багытталган практикалык сунуштар сунушталат.
Түйүндүү сөздөр.: адеп–ахлак, эмгек тарбиясы, дене тарбия, милдет, тажрыйба, принциптер.
Аннотация. Обеспечение комплексного развития личности становится ключевой целью образовательного процесса в физической культуре. Эффективная реализация этой цели требует сбалансированного подхода, включающего в себя единство нравственного, трудового и физического воспитания. Аннотация исследует стратегии и методы, направленные на достижение этого единства в контексте образовательного процесса физической культуры. Особое внимание уделяется созданию учебной среды, способствующей формированию ценностных ориентиров, развитию трудовой деятельности и поддержке физического здоровья. Исследование предлагает практические рекомендации для педагогов и администраторов, направленные на эффективную реализацию задач комплексного воспитания в образовательном процессе физической культуры.
Ключевые слова: нравственное, трудовое воспитание, физическое воспитание, задачи, опыт, принципы.
Annotation. Ensuring comprehensive personal development becomes a key goal of the educational process in physical education. Effective implementation of this goal requires a balanced approach, including the unity of moral, labor and physical education. The abstract explores strategies and methods aimed at achieving this unity in the context of the educational process of physical culture. Particular attention is paid to creating a learning environment that promotes the formation of values, the development of work activity and the support of physical health. The study offers practical recommendations for teachers and administrators aimed at the effective implementation of the tasks of comprehensive education in the educational process of physical education.
Key words: moral, labor education, physical education, tasks, experience, principles.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.10
Асилбек кызы Гүлсина, ОшМУ, магистрант
Анаркулов Рахматулла, ОшМУ, п.и.к., доцент
БАШТАЛГЫЧ КЛАССТАРДАГЫ ПРЕДМЕТТЕР АРАЛЫК БАЙЛАНЫШТАРДЫ ОРНОТУУЛАРДЫН ӨЗГӨЧӨЛҮКТӨРҮ
Аннотация. Башталгыч класстарда балдардын дүйнөнү ар тараптуу түшүнүүсүн калыптандырууда дисциплиналар аралык байланыштарды орнотуу чоң роль ойнойт. Бул илимий эмгекте башталгыч класстарда дисциплиналар аралык байланыштарды түзүү процессинин өзгөчөлүктөрү талданат. Окутуунун методдору, окуу процессин уюштуруу жана окутуунун интегративдик методдорун колдонуу сыяктуу факторлордун таасирине көңүл бурулат. Иште ошондой эле башталгыч мектеп окуучуларынын окуу-тарбия иштеринде дисциплиналар аралык байланыштарды ишке ашыруунун практикалык аспектилери каралат. Алынган натыйжалар башталгыч класстын мугалимдери үчүн сабактарды пландаштырууда жана өткөрүүдө балдарда окуу материалына системалуу көз карашты эффективдүү калыптандыруу үчүн пайдалуу болушу мүмкүн.
Түйүндүү сөздөр: предметтер аралык байланыш, билим берүүлөрдүн мазмуну, билим , билгичтик, көндүмдөр.
ОСОБЕННОСТИ ЗАКРЕПЛЕНИЯ МЕЖПРЕДМЕТНЫХ СВЯЗЕЙ В НАЧАЛЬНЫХ КЛАССАХ
Аннотация. В начальных классах эффективное налаживание межпредметных связей играет важную роль в формировании у детей комплексного понимания мира. Данная исследовательская работа анализирует особенности процесса налаживания межпредметных связей в начальных классах. Обращается внимание на влияние таких факторов, как методика обучения, организация учебного процесса и использование интегративных методов обучения. В работе также рассматриваются практические аспекты реализации межпредметных связей в учебной деятельности младших школьников. Полученные результаты могут быть полезны для учителей начальных классов при планировании и проведении уроков с целью эффективного формирования у детей системного взгляда на учебный материал.
Ключевые слова: межпредметные связи, содержания образования, ЗУН
FEATURES OF CONSOLIDATION OF INTERDISCIPLINARY CONNECTIONS IN PRIMARY GRADES
Annotation. In the primary grades, effective interdisciplinary connections play an important role in developing children’s comprehensive understanding of the world. This research work analyzes the features of the process of establishing interdisciplinary connections in primary grades. Attention is drawn to the influence of such factors as teaching methods, organization of the educational process and the use of integrative teaching methods. The work also examines practical aspects of the implementation of interdisciplinary connections in the educational activities of primary schoolchildren. The results obtained can be useful for primary school teachers when planning and conducting lessons in order to effectively develop in children a systematic view of educational material.
Key words: interdisciplinary connections, content of education, knowledge of learning.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.11
Атакулова Феруза Махманиймановна,ОшМУ, магистрант
ИНСАНДЫН КАЛЫПТАНЫШЫНДА КӨРКӨМ СҮРӨТ ИСКУССТВОСУНУН РОЛУ
Аннотация. Бул макалада көркөм сүрөт искусствосунун инсандын ар тараптуу калыптанышына тийгизген таасири анализге алынган. Ошондой эле, искусствонун башка түрлөрүнүн адамга таасир этүү жактарына көңүл бурулду. Андан сырткары чыгармачылыктын эстетикалык, тарбиялык табияты иликтенди.
Түйүндүү сөздөр: эстетика, искусство,чыгарма, тарбия, фантазия, тазалык, эмоция.
РОЛЬ ИСКУССТВА В ФОРМИРОВАНИИ ЛИЧНОСТИ
Аннотация. В данной статье анализируется влияние изобразительного искусства на всестороннее формирование человека. Также внимание было уделено аспектам других видов искусства, влияющих на человека. Кроме того, исследовалась эстетическая и воспитательная природа творчества.
Ключевые слова: эстетика, искусство, творчество, образование, фантазия, чистота, эмоция.
THE ROLE OF ART IN THE FORMATION OF PERSONALITY
Annotation. This article analyzes the influence of fine arts on the comprehensive formation of a person. Attention was also paid to aspects of other forms of art that influence humans. In addition, the aesthetic and educational nature of creativity was explored.
Key words: aesthetics, art, creativity, education, fantasy, purity, emotion.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.12
Атакулова Феруза Махманиймановна,ОшМУ, магистрант
КӨРКӨМ СҮРӨТ ИСКУССТВОСУ ТАРБИЯ БЕРҮҮНҮН БУЛАГЫ КАТАРЫ
Аннотация. Бул макалада жаш муундарга эстетикалык тарбия берүү маселесин чечүү алардын мотивациялык чөйрөсүн өнүктүрүү проблемалары анализденди. Социалдык чөйрөнүн көркөм баалуулуктарын түшүнүү жана анын ичиндеги жаштардын эстетикалык муктаждыктарын калыптандыруу зарылдыгы иликтенди. Баланын эстетикалык кызыгуусун калыптандыруу аркылуу эмоциялык жана сезимдик тажрыйбасын жакшылык, чындык жана сулуулук жөнүндөгү идеялардын негизинде жаңы нерсени жаратууга, курчап турган дүйнөнү өзгөртүүгө болгон умтулуусу ачылып берилди.
Түйүндүү сөздөр: тажрыйба, эстетикалык тарбия, сүрөт искусствосу, тарбия, музыка.
ИЗОБРАЗИТЕЛЬНОЕ ИСКУССТВО КАК ИСТОЧНИК ОБРАЗОВАНИЯ
Аннотация. В данной статье, решая проблему эстетического воспитания молодого поколения, анализируются проблемы развития его мотивационной среды. Исследована необходимость понимания художественных ценностей социальной среды и формирования внутри нее эстетических потребностей молодежи. Через формирование у ребенка эстетического интереса эмоционально-чувственный опыт ребенка открывался стремлению создавать что-то новое и изменять окружающий мир на основе идей добра, истины и красоты.
Ключевые слова: опыт, эстетическое воспитание, искусство, образование, музыка.
FINE ARTS AS A SOURCE OF EDUCATION
Annotation. In this article, solving the problem of aesthetic education of the younger generation, the problems of development of its motivational environment are analyzed. The need to understand the artistic values of the social environment and the formation of the aesthetic needs of young people within it is explored. Through the formation of a child’s aesthetic interest, the child’s emotional and sensory experience opened up to the desire to create something new and change the world around him based on the ideas of goodness, truth and beauty.
Key words: experience, aesthetic education, art, education, music.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.13
Баймурат кызы Нуриза, ОшМУ, магистрант
КЕНЖЕ МЕКТЕП ОКУУЧУЛАРЫН ӨНҮКТҮРҮҮЧҮ ОЮНДАРДЫН МААНИСИ
Аннотация. Сабакты оюндар аркылуу түшүндүрүүдө окуучунун жөндөмдүүлүгү өзгөчө өрчүйт. Оюн-окуучу үчүн сабак процессиндеги алаксытуучу, көңүл көтөрүүчү бөлүк. Оюн мезгилинде окуучунун баарын бирдей кароо керек. Жакшы билген, начар өздөштүргөн деп бөлүү жарабайт. Бардык окуучуну тегиз кароо окуучуга бир топ дем берет, өзүн эркин сезип, башка бир тилде сүйлөөдө өзүндөгү тартынчаактыгы жоголот. Натыйжада, тилди өздөштүрө баштайт да ишеним менен тартынбай сүйлөй баштайт. Оюндун ийгилиги, натыйжасы ошол класста түзүлгөн атмосферага жараша болот. Оюн аркылуу окуучунун таанып-билүү активдүүлүгү ашат.
Түйүндүү сөздөр: кенже мектеп окуучулар, балдар оюну, элдик чыгарма, этнопедагогика, сабак.
ЗНАЧЕНИЕ ИГР ДЛЯ РАЗВИТИЯ МЛАДШИХ ШКОЛЬНИКОВ
Аннотация. Особенно развито умение ученика объяснять урок посредством игр. Игра – отвлекающая, развлекательная часть процесса обучения для ученика. Во время игры ко всем ученикам следует относиться одинаково. Неуместно различать хорошо известные и плохо освоенные. Равное отношение ко всем ученикам воодушевляет ученика, он чувствует себя свободным и теряет застенчивость, когда говорит на другом языке. В результате он учит язык и начинает уверенно говорить. Успех игры зависит от атмосферы, созданной в этом классе. Благодаря игре повышается познавательная активность учащихся.
Ключевые слова: Младшие школьники, детская игра, народное творчество, этнопедагогика, урок.
THE IMPORTANCE OF GAMES FOR THE DEVELOPMENT OF JUNIOR SCHOOL CHILDREN
Аnnotation. The student’s ability to explain the lesson through games is especially developed. The game is a distracting, entertaining part of the learning process for the student. All students should be treated equally during the game. It is inappropriate to distinguish between well-known and poorly developed ones. Treating all students equally encourages the student, he feels free and loses his shyness when speaking another language. As a result, he learns the language and begins to speak confidently. The success of the game depends on the atmosphere created in this class. Thanks to the game, the cognitive activity of students increases.
Key words: Junior schoolchildren, children’s game, folk art, ethnopedagogy, lesson.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.14
Бакирова Айчурок Маликбаевна ОшМУ, магистрант
Тойчуе Т.К.,ОшМУ, доцент
БАЛДАР БАКЧАСЫНДА ЖОМОКТОРДУ ОКУТУУНУН ЫКМАЛАРЫ
Аннотация. Жомок-бардык элдердин оозеки адабиятында атадан балага, чоңдон кичинеге көчүп, айтылып келе жаткан жанрлардын бири. Ал өзүнүн элестүүлүгү, көркөмдүгү менен элибиздин кеңири массасына белгилүү болгон оозеки адабиятыбыздын бир түрү. Кыргыз элинин арасында да жомоктор илгертен бери айтылып келе жаткан элибиздин сүйүктүү чыгармаларынан болуп эсептелет.
Ал эми “жөө жомок”, “жомокторго” караганда көлөм жагынан чакан, көбүнчө кара сөз түрүндө келип, окуялардын тизмектери да жөнөкөй болот. Эгерде жомокторду ырчылык таланты жагынан атайы өзгөчөлөнүп турган таланттуу акын-жомокчулар айтса, ал эми жөө жомокторду чоңдон балага чейин күндөлүк турмушта айтуу көп кезигет.
Жомокторго караганда жөө жомоктор көлөмү жагынан аз болгондуктан кенже мектеп жашындагы балдардын сүймөнчүгү. Жөө жомоктордун ядросу – бул элибиздин турмуш тиричилиги, социалдык мамлеси. Үрп-адаты, этикалык жана эстетикалык көз караштары, курчап турган чөйрөдөгү чындык жеке турмуштук байкоолор жана корутундулар ушундай жагдайда алганда түрдүү окутуунун жаңыча технологиялары менен баланын дүйнөгө болгон кабылдоосун калыптандыруу болгон.
Бул макалада кыргыз элинин элдик оозеки чыгармачылыгы, жомоктор, алардын балдардын кебин, ой жүгүртүүсүн өстүрүүдөгү ролу, алардын тарбиясына тийгизген таасири тууралуу баяндалат.
Түйүндүү сөздөр: элдик оозеки чыгармачылык, үрп-адат, каармандар, жөө жомок, эске тутуу, кабыл алуу, көркөм, сюжет, акылман, текст.
МЕТОДЫ ОБУЧЕНИЯ СКАЗОК В ДЕТСКОМ САДУ
Аннотация. Сказка-один из жанров, который продолжает передаваться в устной литературе всех народов, переходя от отца к сыну, от большого к маленькому. Это своего рода устная литература, известная широким массам нашего народа своим воображением и художественностью. Среди кыргызского народа сказки издавна считаются любимыми произведениями нашего народа. С другой стороны,” ходячая сказка“, которая меньше по размеру, чем” сказки”, часто встречается в виде черного слова, и последовательности историй также довольно просты. Если сказки рассказывают талантливые поэты-рассказчики, которые специально выделяются своим певческим талантом, то Ходячие сказки часто рассказывают в повседневной жизни от взрослого до ребенка.
Ходячие сказки являются фаворитом детей младшего школьного возраста из-за их меньшего размера, чем сказки. Ядро ходячих сказок-это быт, социальные отношения нашего народа. Обычаи, этические и эстетические взгляды, реальность в окружающей среде личные жизненные наблюдения и выводы могут быть приняты в такой ситуации.
В данной статье рассказывается об устном народном творчестве, о сказках, их роли и влияния на нравственное воспитание и мышления детей.
Ключевые слова: устное народное творчество, обычаи, персонажи, сказка, воспоминание, восприятие, искусство, сюжет, мудрость, текст.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.15
Бекмурзаева Зинагуль Мулдаказыевна,Ош МУ, магистрант
bekmurzaevazinagul@gmail.com
Джоошбекова Зинагүл Рысбаевна,ОшМУ, улук окутуучу,
dzinagul@mail.ru
КӨП МАДАНИЯТТУУЛУККА ТАРБИЯЛООДОГУ САБАКТАН ТЫШКАРЫ ИШ-ЧАРАЛАРДЫН ОРДУ
Аннотация. Көп маданияттуулукка тарбиялоодо сабактан тышкаркы иштердин мааниси өтө чоң. Жалпы билим берүү мекемелери үчүн мектеп программасына ылайык, сабактарды уюштуруу, сабактан тышкары иш-аракет билим берүү мекемелеринин окуу процессинин ажырагыс бөлүгү болуп эсептелет. Негизги билим берүүнү ишке ашыруунун уюштуруу механизми жалпы башталгыч билим берүү программасы болуп, сабактан тышкаркы иштер кенже мектеп окуучуларынын керектөөлөрүн эсепке алуу менен жүргузүлүшу зарыл.
Жалпы адамзаттык маданий багытта билим, таалим берүү кенже мектеп жашындагы баланын өзгөчөлүгүн эске алуу менен жалпы адамзатка тинешелүү болгон эстетикалык идеалдарга, руханий адеп-ахлактык бааалуулуктарга карата багытталган.
Түйүндүү сөздөр: Көп маданияттуулук, башталгыч класс, көп маданияттуулукка тарбиялоо, класстан тышкаркы жумуш, билим берүү процесси, үрп-адаттар, каада-салттар.
МЕСТО ВНЕКЛАССНОЙ РАБОТЫ ПРИ МНОГОКУЛЬТУРНОМ ВОСПИТАНИИ
Аннотация. Очень важную роль играет внеклассная работа по многокультурному воспитанию. В среднобразовательных учреждениях внеклассная работа является согласно школьной программе неотъемленной частью учебного процесса при организации учебной деятельности. При этом должно учитыватся внеклассная работа с учетом потребностей учеников младших классов, которая имеет механизмы организации и реализации в программе общего начального образования. При общем образовании и воспитании школьников младшего возраста должно учитыватся возрастная особенность, а также целенаправленное воспитание квлючающие нравственные ценности и эстетические идеалы
Ключевые слова: многокултурность, начальный класс, воспитание многокультурности, внеклассная работа, образовательный процесс, традиции, обычаи.
THE PLACE OF EXTRACURRICULAR WORK IN MULTICULTURAL EDUCATION
Annotation. Extracurricular work on multicultural education plays a very important role. In secondary educational institutions, extracurricular activities are, according to the school curriculum, an integral part of the educational process in organizing educational activities. At the same time, extracurricular activities should be taken into account, taking into account the needs of elementary school students, which has mechanisms for organization and implementation in the general primary education program. In the general education and upbringing of younger schoolchildren, age-related characteristics should be taken into account, as well as purposeful education, including moral values and aesthetic ideals
Key words: multiculturalism, primary school, multicultural education, extracurricular activities, educational process, traditions, customs.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.16
Дыйканова Шекербү Анарбековна ОшМУ, тарых и.к., доцент
КАРЫЛАРГА КАРАТА СОЦИАЛДЫК ИШТИН ФОРМАЛАРЫ
Аннотация. Бул макалада карылырга жана улгайган жарандарга социалдык кызмат көрсөтүүнүң формалары, жана алардын социалдык маселелери, карыган жана улгайган жарандардын социалдык-психологиялык өзгөчөлүктөрү, алара үй-бүлөнүн, жакындарынын карым катнашынын зарылчылыгы жөнүндө маалыматтар камтылды.
Түйүндүү сөздөр: карыган жана улгайган жарандар, геронтология, карыган жана улгайган жарандардын социалдык-психологиялык өзгөчөлүгү, үй-бүлө, үйүндө социалдык тейлөө, стационардык тейлөө, жарым стационардык тейлөө, каржылык-материалдык колдоо.
ФОРМЫ СОЦИАЛЬНОЙ РАБОТЫ В ОТНОШЕНИИ ПОЖИЛЫХ ЛЮДЕЙ.
Аннотация. В данной статье представлена информация о формах социального обслуживания пожилых и престарелых граждан, их социальных проблемах, социально-психологических особенностях пожилых и пожилых граждан, необходимости взаимодействия между ними семьи, близких.
Ключевые слова: пожилые и пожилые граждане, геронтология, социально-психологическая характеристика пожилых и престарелых граждан, семья, социальное обслуживание на дому, стационарное обслуживание, полустационарное обслуживание, финансовое и материальное обеспечение.
FORMS OF SOCIAL WORK IN RELATION TO THE ELDERLY
Annotation. This article provides information on the forms of social services for the elderly and elderly citizens, their social problems, socio-psychological characteristics of the elderly and elderly citizens, the need for interaction between their families and loved ones.
Key words: elderly and elderly citizens, gerontology, socio-psychological characteristics of elderly and elderly citizens, family, social care at home, inpatient care, semi-stationary care, financial and material support.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.17
Дыйканова Шекербү Анарбековна,ОшМУ, тарых и.к., доцент
АЗ КЫЙМЫЛДУУ ЖАРАНДАРГА КАРАТА СОЦАЛДЫК КЫЗМАТТАРДЫ КӨРСӨТҮҮДӨ МААЛЫМАТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫНЫН РОЛУ
Аннотация. Бул макалада аз кыймылдуу, кыймыл мүмкүнчүлүгү чектелген жарандарга маалыматтык технологияны колдонуунун орду, формалары, багыттары жана социалдык кызматтарды алуудамаалыматтык технологияларды колдонуунун зарылчылыгы жөнүндө маалымат камтылды.
Түйүндүү сөздөр: аз кыймылдуу жарандар, маалыматтык технологиялар, социалдык кызмат, муктаждык, мүмкүнчүлүгү чектелген жарандар.
РОЛЬ ИНФОРМАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В ПРЕДОСТАВЛЕНИИ СОЦИАЛЬНЫХ УСЛУГ МАЛОМОБИЛЬНЫМ ГРАЖДАНАМ
Аннотация. Эта статья содержит информацию о месте, формах, направлениях использования информационных технологий для маломобильных, маломобильных граждан и о необходимости использования информационных технологий при получении социальных услуг.
Ключевые слова: маломобильные граждане, информационные технологии, социальные услуги, потребности, люди с ограниченными возможностями здоровья.
THE ROLE OF INFORMATION TECHNOLOGY IN PROVIDING SOCIAL SERVICES TO PEOPLE WITH LIMITED MOBILITY
Annotation. This article contains information about the place, forms, and directions of using information technology for people with limited mobility and the need to use information technology in obtaining social services.
Key words: people with limited mobility, information technology, social services, needs, people with disabilities.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.18
Жaрбек уулу Acaтиллa,ОшМПУ, мaгиcтрaнт,
Asadill.kdn@gmail.com
Турдубаева Кандалатхан Ташполотовна,ОшМПУ,п.и.к., доцент,
kandalathanturdubaeva@gmail.com
OКУУ ПРOЦЕCCИНДЕ ИНТЕЛЕКТ-КAРТAНЫ КOЛДOНУУНУН ДИДAКТИКAЛЫК НЕГИЗДЕРИ
Aннoтaция. Бул мaкaлaдa мaaлымaтты визуaлдуу берүүнүн, кaбыл aлуунун жoлдoру, визуaлдык oбөекттер жaнa aлaрдын cүрөттөрү aркылуу гaнa эмеc, cхемaлaр жaнa мoделдер aркылуу дa ишке aшырылaры кaрaлды. ИК түрүндө берилген мaaлымaт нaтыйжaлуурaaк, тезирээк кaбыл aлынaт жaнa узaк мөөнөткө эcте кaлaт, aнткени мындaй кaртa aдaмдын oй жүгүртүүcүнүн тaбигый accoциaтивдик мүнөзүнө туурa келет. Oкутуудa, cтуденттердин жеке иштерин aткaруудa, жaмaaттык ишинде ИК ыкмacын кoлдoнуу мaaлымaттык, кoммуникaтивдик жaнa кеcиптик кoмпетенттүүлүктөрдү кaлыптaндырaры жaзылды.
Түйүндүү cөздөр: Мaaлымaтты визуaлдaштыруу, клиптик oй жүгүртүү, интелект-кaртa, oкуу прoцеccи, мaaлымaттык кoмпетенттүүлүк, нaтыйжaлуу плaндaштыруу.
ДИДAКТИЧЕCКИЕ OCНOВЫ ИCПOЛЬЗOВAНИЯ ИНТЕЛЛЕКТ-КAРТ В УЧЕБНOМ ПРOЦЕCCЕ
Aннoтaция. В дaннoй cтaтье былo рaccмoтренo, чтo визуaльнaя передaчa инфoрмaции, cпocoбы ее пoлучения ocущеcтвляютcя не тoлькo через визуaльные oбөекты и их изoбрaжения, нo и через cхемы и мoдели. Инфoрмaция, предcтaвленнaя в виде ИК, бoлее эффективнa, быcтрее вocпринимaетcя и нaдoлгo зaпoминaетcя, пocкoльку тaкaя кaртa cooтветcтвует еcтеcтвеннoй accoциaтивнoй прирoде челoвечеcкoгo мышления. Нaпиcaнo, чтo иcпoльзoвaние метoдa ИКТ в oбучении, выпoлнении индивидуaльнoй рaбoты cтудентoв, a тaкже в кoллективнoй рaбoте фoрмирует инфoрмaциoнную, кoммуникaтивную и прoфеccиoнaльную кoмпетентнocть.
Ключевые cлoвa Визуaлизaция инфoрмaции, клипoвoе мышление, интеллект-кaртa, прoцеcc oбучения, инфoрмaциoннaя кoмпетентнocть, эффективнoе плaнирoвaние.
DIDACTIC PRINCIPLES OF USING MIND MAPS IN THE EDUCATIONAL PROCESS
Annotation. Ways of visual transmission and reception of information, implemented not only through visual objects and their images, but also through schemes and models, were considered. The information presented in the form of IC is more effective, faster received and remembered for a long time, because such a map corresponds to the natural associative nature of human thinking. The use of the ICT method in teaching, students’ personal work, and collective work forms informational, communicative and professional competencies. Key words: Information visualization, clip thinking, mind map, learning process, information competence, effective planning.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.19
Жунусалиева Айсалкын Акылбековна,ОшМУ, магистрант
akylbekovnaais@gmail.com
ӨРТ ӨЧҮРҮҮЧҮЛӨРДҮН АТАЙЫН КОРГООЧУ КИЙИМИНИН МАТЕРИАЛДАРЫН АНАЛИЗДӨӨ
Аннотация. Өрт өчүрүүчүлөрдүн күжүрмөн кийимдеринин кездемелери үчүн ысыкка чыдамдуу жиптердин салыштырма мүнөздөмөлөрү келтирилген жана аларды ысыкка чыдамдуу кездемелерди өндүрүү үчүн сырье катары колдонуунун перспективалары талданган. Наноструктуралык материалдарды колдонуу аркылуу өрт өчүрүүчүлөргө атайын коргоочу кийимдер үчүн материалдарды жана кездемелерди өркүндөтүү багыттары көрсөтулгөн.
Түйүндүү сөздөр: ысыкка чыдамдуу жиптердин мүнөздөмөлөрү, ысыкка чыдамдуу текстилдик материалдардын жылуулук өткөрүмдүүлүк коэффициенти, наноструктуралуу материалдар.
АНАЛИЗ СПЕЦИАЛЬНОЙ ЗАЩИТНОЙ ОДЕЖДЫ ПОЖАРНИКОВ
Аннотация. Приведены сравнительные характеристики термостойких нитей для тканей специальной боевой одежды пожарного и проанализированы перспективы их применения в качестве сырья для производства термостойких тканей. Сформулированы направления совершенствования материалов и тканей для специальной защитной одежды пожарных посредством использования наноструктурированных материалов.
Ключевые слова: характеристики термостойких нитей, коэффициент теплопроводности термостойких текстильных материалов, наноструктурированные материалы.
ANALYSIS OF SPECIAL PROTECTIVE CLOTHING FOR FIREFIGHTERS
Annotation.Results of analytical and experimental researches in various materials and fabrics for fire-fighter clothes are presented. Comparative characteristics of heat-resistant threads of fabrics for fire-fighter clothes are resulted and prospects of their using as raw materials for the heat-resistant fabrics manufacturing are analyzed.. Ways aimed at the improvement of materials and fabrics for special protective clothes of firemen by using nanostructured materials are formulated.
Key words: characteristics of heat-resistant threads, thermal conductivity of heat-resistant textile materials, nanostructured materials.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.20
Жусупова Венера Адилбековна,ОшМУ, магистрант
КЕНЖЕ МЕКТЕП ОКУУЧУЛАРЫНЫН ДЕВИАНТТЫК ЖҮРҮМ-ТУРУМУНУН АЛДЫН АЛУУНУН ПЕДАГОГИКАЛЫК НЕГИЗДЕРИ
Аннотация. Бул илимий макала заманбап билим берүүнүн актуалдуу проблемасына – кенже мектеп окуучуларынын девиантты жүрүм-турумунун алдын алууга арналган. Окуу терс көрүнүштөрдүн алдын алууга жана жагымдуу билим берүү чөйрөсүн түзүүгө багытталган педагогикалык принциптерге жана ыкмаларга негизделген. Макалада позитивдүү баалуулуктарды калыптандыруу, социалдык көндүмдөрдү өнүктүрүү, адаптациялоочу мектеп чөйрөсүн уюштуруу жана кенже мектеп окуучуларынын инсандыгын калыптандыруу процессине педагогикалык таасирдин ролу сыяктуу девианттык жүрүм-турумдун алдын алуунун негизги учурлары талкууланат.
Түйүндүү сөздөр: алдын алуу, девиантты жүрүм-турум, кенже мектеп окуучусу. педагогикалык ыкмалар, тарбиялык чөйрө, социалдык норма, жомок терапиясы, арт-терапия.
ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ПРОФИЛАКТИКИ ДЕВИАНТНОГО ПОВЕДЕНИЯ МЛАДШИХ ШКОЛЬНИКОВ
Аннотация. Данная научная статья посвящена актуальной проблеме современного образования – профилактике девиантного поведения младших школьников. Обучение основано на педагогических принципах и методах, направленных на предотвращение негативных явлений и создание приятной образовательной среды.В статье рассматриваются основные моменты профилактики девиантного поведения, такие как формирование позитивных ценностей, развитие социальных навыков, организация адаптивной школьной среды, а также роль педагогического воздействия в процессе формирования личности младших школьников.
Ключевые слова: профилактика, девиантное поведение, младший школьник, педагогические методы, образовательная среда, социальная норма, сказкотерапия, арт-терапия.
PEDAGOGICAL BASIS FOR THE PREVENTION OF DEVIANT BEHAVIOR IN YOUNGER SCHOOLCHILDREN
Annotation. This scientific article is devoted to an urgent problem of modern education – the prevention of deviant behavior in younger schoolchildren. The training is based on pedagogical principles and methods aimed at preventing negative phenomena and creating a pleasant educational environment.
The article discusses the main points of preventing deviant behavior, such as the formation of positive values, the development of social skills, the organization of an adaptive school environment, as well as the role of pedagogical influence in the process of shaping the personality of younger schoolchildren.
Key words: prevention, deviant behavior, junior schoolchildren, pedagogical methods, educational environment, social norm, fairy tale therapy, art therapy.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.21
Закиров Акимжан,ОшМУ, псих.и.к., профессор
Атабай кызы Диана, ОшМУ, магистрант
Аннотация. Изилдөөнүн максаты, Кыргыз улуттуна таандык болгон үй-бүлөлүк када-салттын, үрп-адаттын, адеп-ахлактык маданияттын баалуулуктарынын атадан бала өтүүдөгү санжырасын, үй-бүлөлүк мамиленин баалуулугуна карата азыркы күндөгү абалына психологиялык анализ берүү. Үй-бүлөөлүк мамиленин «баалуулук» категориясына таянуу менен, балдарды курчап турган чындыктагы кубулуштардын же объектилердин оң же терс маанисине карата балдардын үй-бүлөлүк мамилесиндеги баалуктарды таануу абалдары, жагдайлары изилденди. Мындай иш-аракетке баа берүүнүн мааниси: жүрүм-турум, максат, идеал жана жалпы кабыл алынган нормаларга карата мамиленин идеясын чагылдыруунун эрежелери, норматиптери, адамдын жашоосундагы баалуулуктары анализге алынды. Эгерде ушул теорияларга таяна турган болсок, тарбия багытындагы ата-эненин балдарга карата болгон мамилелери чындыкты чагылдыруудагы негизги факторлор боло ала тургандыгы аныкталды. Тарбияны ушул тегиздиктен ала турган болсок, кенже мектеп жашындагы балдарды улуттук нарк-насылдуу баалуулуктар менен камсыздоого боло тургандыгын белгилөөгө болот.
Түйүндүү сөздөр. үй-бүлө, салт-сана, үрп-адат, маданият, мамиле, психика, баалуулук, идея, “бала-центиризим”, трансформация.
ПСИХОЛОГИЯ ФОРМИРОВАНИЯ ЛИЧНОСТИ УЧАЩИХСЯ МЛАДШИХ ШКОЛНИКОВ В ЦЕННОСТИ СЕМЕЙНЫХ ОТНОШЕНИЙ
Аннотация. Цель исследования – проанализировать генеалогию семейных традиций, обычаев и ценностей нравственной культуры, принадлежащих кыргызскому народу от отца к сыну, и значение семейных отношений сегодня. Опираясь на «ценностную» категорию семейных отношений, изучались состояния и обстоятельства признания ценностей в семейных отношениях детей в связи с положительным или отрицательным значением явлений или предметов в окружающей детей действительности. Смысл оценки такой деятельности: анализировались правила, нормы и ценности человеческой жизни. Если опираться на эти теории, то установлено, что отношение родителей к детям в сфере образования может быть основным фактором отражения действительности. Если брать образование с этого уровня, то можно отметить, что детям младшего школьного возраста можно обеспечить национальные ценности семейных отношениях детей.
Ключевые слова. Семья, традиция, обычаи, культура, отношения, психика, ценности, идея, «дето-центрированность», трансформация.
Annotation. The purpose of the study is to provide a psychological analysis of the genealogy of family traditions, customs, and values of moral culture belonging to the Kyrgyz nation from father to child, and the value of family relationships. Relying on the “value” category of family relationship, the states and circumstances of recognition of values in the family relationship of children in relation to the positive or negative meaning of the phenomena or objects in the reality surrounding children were studied. The meaning of evaluating such activity: the rules, norms and values of human life were analyzed. If we rely on these theories, it was established that parent’s attitudes towards children in the field of education can be the main factors in reflecting reality. If we take education from this level, it can be noted that children of junior school age can be provided with national values.
Key words. Family, tradition, customs, culture, relationship, psyche, value, idea, “child-centeredness”, transformation.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.22
Закиров Акимжан,ОшМУ, псих.и.к., профессор
Мамадалы кызы Минура,ОшМУ, магистрант
АКЫЛ-ЭСИ АРТТА КАЛГАН БАЛДАРДЫН БААРЛАШУУСУНА ПСИХОЛОГИЯЛЫК АНАЛИЗ
Аннотация: Кенже мектеп окуучуларын инсан катары калыптандырууда чоң тоскоолдукту жаратып жаткан психикалык фактордун бири болуп, балдардын интеллектуалдык жактан артта калышы саналат. Тагыраак айтканда “акыл-эсинин артта калышы”, мындай факторлор инсандар аралык байланыштын өнүгүшүнө терс таасирин тийгизип, курчап турган чөйрө, адамдар жөнүндө ой-пикирлерди калыптандырууда, алар менен толук байланышты түзүүдө олуттуу кемчиликтерге алып келерин бир катар дефектологиялык, психологиялык изилдөөлөр тастыктаган. Ушул проблема макаланын негизги акуалдуулугун түзсө, аны чечүүнүн теориялык, методикалык жагдайлары макаланын маңызын жаратып турат. Акыл – эсинен артта калган балдарды, акыл-эстүү балардын катарында окутуп, тарбиялоодо ата-эне, мугалимдер үчүн, бул балдар жөнүндө макалада психологиялык теориялар жана методикалар анализге алынып, психиканы коррекциялоочу конкретүү сунуштар берилген.
Түйүндүү сөздөр: Инсан, бала, психика, деффектология, психология, үй-бүлөө, ата-эне, функция, маанай, эмоция.
ПСИХОЛОГИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ ОБЩЕНИЯ УМСТВЕННО ОТСТАЛЫХ ДЕТЕЙ
Аннотация: Одним из психических факторов, создающих большое препятствие в формировании младших школьников как личности, является интеллектуальная отсталость детей. Точнее, «умственная отсталость», такие факторы отрицательно влияют на развитие межличностного общения, ряд дефектологических и психологических исследований подтвердили, что они приводят к серьезным недостаткам формирования мнения об окружающей среде, людях и налаживанию полноценного общения с ними. Эта проблема является основной актуальностью статьи, то теоретические и методологические аспекты ее решения составляют суть статьи. В статье об этих детях были проанализированы психологические теории и методы, даны конкретные рекомендации по коррекции психики детей.
Ключевые слова: Личность, ребенок, психика, дефектология, психология, семья, родители, функции, настроение, эмоции.
PSYCHOLOGICAL ANALYSIS OF COMMUNICATION IN MENTALLY RETARDED CHILDREN
Annotation. One of the mental factors that creates a big obstacle in the formation of younger schoolchildren as individuals is the intellectual retardation of children. More precisely, “mental retardation”, such factors negatively affect the development of interpersonal communication; a number of defectological and psychological studies have confirmed that they lead to serious shortcomings in forming opinions about the environment, people and establishing full-fledged communication. with them. This problem is the main relevance of the article, then the theoretical and methodological aspects of its solution constitute the essence of the article. In the article about these children, psychological theories and methods were analyzed and specific recommendations for mental correction were given.
Key words: Personality, child, psyche, defectology, psychology, family, parents, functions, mood, emotions.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.23
Закиров Акимжан,ОшМУ, псих.и.к., профессор
Ысманжан кызы Бубия,ОшМУ, магистрант
Аннотация. Азыркы мезгидеги мектепке чейинки балдарды улуттук када-салттын, үрп-адаттын, адеп-ахлактык маданияттында уюштурула турган үй-бүлөөлүк мамиленин баалуулуктарында тарбиялоонун психологиялык-педагогикалык негиздери анализге алынды. Бул факторлор, балдардын инсандык сапатын калыптандыруунун теориялык маалыматары, экиспериментик далидөөдөгү шарттар менен, өз-ара дал келбегендигин психологияда далилдөөгө аракеттер жасалды. Мектепке чейинки балдарды улуттук каада – салттын негизинде тарбиялоо өз жемишин бере албай жаткандыгы, алар өздөрүү дагы жаңы эмонсипацияланган маданияттагы, ата салттында жашаган тарбиялардын дал келбей жатышы менен мүнөздөлүүдө. Үй-бүлөлөк када-салт менен дал келбей, натыйжада ата-эне менен баланын өз ара мамилесинин баалуулугу жоголуп, салтту эрежелер, када-салттар, үй-бүлөөлүк маданият тарбиялоонун башка векторун көрсөтүп жатат. Ошондуктан каада-салтты, үрп-адаттагы мамиленин баалуугунда балдарга жакындан тарбия берип жатышкан ата-энеге, окутуучу-тарбиячылар эски менен жыңы маданиятын ортосундагы тоскоолдуктарга билгичтик менен мамиле жасап, жумуш алып баруу сунушталат.
Түйүндүү сөздөр: психология, педагогика, үй-бүлө, салт-сана, үрп-адат, маданият, эмонсипация, вектор, тарбия, баалуулук, социалдашуу.
ПСИХОЛОГИЯ СОЦИАЛЬНЫХ БАРЬЕРОВ В ВОСПИТАНИИ ДЕТЕЙ ДОШКОЛЬНИКА В УЧЕТЕ ЦЕННОСТИ ОТНОШЕНИЙ В СЕМЬЕ
Аннотация. Проанализированы психолого-педагогические основы воспитания современных дошкольников на ценностях семейных отношений, организованных в национальных традициях, обычаях и нравственной культуре. В психологии предпринимались попытки доказать, что эти факторы, теоретические данные формирования детской личности, не совпадают с условиями эксперимента. Оно характеризуется тем, что воспитание дошкольников на основе национальных обычаев и традиций не приносит плодов, а сами они живут в вновь эмансипированной культуре и живут традициями своих предков. Семья не совпадает с традицией, в результате теряется ценность детско-родительского взаимодействия, а традиция представляется правилами, традициями, семейной культурой как еще одним вектором воспитания. Поэтому родителям, учителям и педагогам, которые внимательно прививают детям ценность традиционных и привычных отношений, рекомендуется умело преодолевать препятствия между двумя культурами.
Ключевые слова: психология, педагогика, семья, традиция, обычаи, культура, эмансипация, ценности, социализация.
Annotation. The psychological and pedagogical foundations of educating modern preschoolers on the values of family relationships organized in national traditions, customs and moral culture are analyzed. In psychology, attempts have been made to prove that these factors, theoretical data for the formation of a child’s personality, do not coincide with the experimental conditions. It is characterized by the fact that the education of preschool children on the basis of national customs and traditions does not bear fruit, and they themselves live in a newly emancipated culture and live by the traditions of their ancestors. The family does not coincide with tradition, as a result, the value of parent-child interaction is lost, and tradition is presented as rules, traditions, and family culture as another vector of education. Therefore, parents, teachers and educators who are careful to instill in children the value of traditional and customary relationships are encouraged to skillfully navigate the barriers between two cultures.
Key words: psychology, pedagogy, family, tradition, customs, culture, emancipation, values, socialization.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.24
Зикирова Ч.А.,ОшТУ, ага окутуучу,
Zikirovachynara@gmail.com
Закирова А.А., ОшТУ,окутуучу aizada.zakirova77@gmail.com
ОНЛАЙН ОКУТУУ УЧУРУНДА ТАРБИЯЛЫК ИШТЕРДИ УЮШТУРУУНУН ЖОЛДОРУ
Аннотация: Бул макалада, жалпысынан онлайн жана айрыкча англис тилин дистанттык окутуунун өзгөчөлүктөрүнө арналган. Заманбап билим берүү процессинде аралыктан окутуу технологияларын колдонуу зарылдыгы түшүндүрүлүп, аралыктан окутуунун артыкчылыктары менен кемчиликтери ачыкка чыгарылды. Дистанттык окутуунун практикалык маселесине өзгөчө көңүл бурулуп, анын формалары баяндалып, университетте англис тилинде дистанттык окутууну колдонуу идеялары сунушталды. Онлайн билим берүү, өз кызматкерлеринин көндүмдөрүн өнүктүрүүгө кызыктар уюмдарда да көбүрөөк кызыгуучуларды тартууда. Аралыктан билим берүүнүн көптөгөн түрлөрү бар, анын ичинде онлайн курстары, мобилдик тиркемелер, виртуалдык жана кеңейтилген чындыкты колдонуу. Алардын ар биринин өзүнүн жакшы жана жаман жактары бар, ошондуктан методду тандоодо студенттердин конкреттүү муктаждыктарын жана максаттарын эске алуу маанилүү. Түйүндүү сөздөр: аралыктан окутуу, көндүмдөр, онлайн курстар, англис тилин окутуу, билим берүү технологиялары
СПОСОБЫ ОРГАНИЗАЦИИ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ПРИ ОНЛАЙН ОБУЧЕНИИ
Аннотация. Статья посвящена особенностям онлайн обучения в целом и особенностям дистанционного обучения английскому языку в частности, объясняется необходимость применения дистанционных образовательных технологий в современном учебном процессе, а также раскрываются преимущества и недостатки дистанционного обучения. Особое внимание уделяется практическим вопросом дистанционного обучения, описываются его формы и предлагаются идеи по применению дистанционного обучения английскому языку в вузе. Онлайн обучение приобретает все больше клиентов в организациях, которые заинтересованы в развитии навыков своих сотрудников. Существует множество видов дистанционного образования, включая онлайн-курсы, мобильные приложения, использование виртуальной и дополненной реальности. Каждый из них имеет свои плюсы и минусы, поэтому при выборе метода важно учитывать конкретные потребности и цели обучающихся.
Ключевые слова: дистанционное обучение, навыки, онлайн-курсы, преподавание английского языка, образовательные технологии.
WAYS TO ORGANIZE ACADEMIC WORK DURING ONLINE TRAINING
Annotation. The article is devoted to the features of distance learning in general and the features of distance learning in English in particular. The necessity of using distance learning technologies in the modern educational process is explained, as well as the advantages and disadvantages of distance learning are revealed. Particular attention is paid to the practical issue of distance learning, its forms and ideas for the use of distance learning of the English language in the university are described.Distance learning is gaining more and more clients in organizations that are interested in developing the skills of their employees. There are many types of remote education, including online courses, mobile applications, and using virtual and augmented reality. Each of them has its own pros and cons, so when choosing a method, it is important to take into account the specific needs and goals of students.
Keywords: distance learning, skills, online courses, English language teaching, educational technologies.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.25
Искендер кызы Нурайым,ОшМУ, магистрант
Бообекова А.А.,ОшМУ, магистрант
МЕКЕН ТААНУУ САБАГЫН ИНТЕГРАЦИЯЛАП ОКУТУУДА ПРЕДМЕТ АРАЛЫК БАЙЛАНЫШТАР
Аннотация. Макалада жалпы орто мектептин башталгыч класстарында мекен таануу сабагын окутууда предмет аралык байланыштардын түрлөрү көптөгөн функцияларды аткара тургандыгы, гуманитардык предметтер менен байланышы көрсөтүлдү. Башталгыч класстарда мекен таануу предметин окутууда дисциплина аралык байланыштардын түрлөрү көптөгөн функцияларды аткара тургандыгы жана предметтер менен байланышы бекемделет. Предмет аралык байланыштар орто мектепте окутуунун маанилүү принциби. Предмет аралык байланыштар табигый илимий жана коомдук – гуманитардык циклдагы предметтердин байланышын камсыз кылып, аларды башталгыч класс окуучулардын эмгектенүүсү менен байланыштырат. Предмет аралык байланыштардын жардамы менен курчап турган дүйнөнү окуткан мугалими башка предметтерден берген мугалимдер менен бирдикте окуу–тарбиялык маселелерди багыттуу чече алышат, предметтердин мазмунун кеңейтет.
Түйүндүү сөздөр: интеграция, предмет аралык байланыш, илимдер аралык синтез, методологиялык синтез, илим жана коомдук практиканын синтези, предмет аралык байланыштардын функциялары, предмет аралык байланыштардын түрлөрү.
МЕЖПРЕДМЕТНЫЕ СВЯЗИ В КОМПЛЕКСНОМ ПРЕПОДАВАНИИ РОДИНОВЕДЕНИЯ
Аннотация. В статье указано виды и функции межпредметных связей в обучении предмета родиноведение, а также связи с гуманитарными предметами. Обучение в начальных классах предмета родиноведение усиливается межпредметная связь которая свою очередь выполняет несколько функций. В средней школе межпредметные связи являются важнейшими принципами обучения. Межпредметные связи обеспечивают связь между естественнонаучными и общественно-гуманитарными циклами, при изучении их у учеников начальных классов вырабается интерес к этим предметам. А также с помощью межпредметных связей учителя данных предметов совместно решают задачи учебно-воспитательной работы, расширяя содержание преметов.
Ключевые слова: межпредметные связи, межнаучный синтез, метологический синтез, синтез науки и общественной практики, функции межпредметных связей, виды межпредметных связей
INTERDISCIPLINARY CONNECTIONS IN THE INTEGRATED TEACHING OF HOMELAND STUDIES
Annotation. The article indicates the types and functions of interdisciplinary connections in teaching the subject of homeland studies, as well as connections with humanitarian subjects. Teaching in the elementary grades of the subject of homeland studies strengthens the interdisciplinary connection, which in turn performs several functions. In secondary school, interdisciplinary connections are the most important principles of learning. Interdisciplinary connections provide a link between natural science and socio-humanitarian cycles, and when studying them, primary school students develop an interest in these subjects. And also, with the help of interdisciplinary connections, teachers of these subjects jointly solve the tasks of educational work, expanding the content of premets.
Key words: interdisciplinary connections, interdisciplinary synthesis, metological synthesis, synthesis of science and social practice, functions of interdisciplinary connections, types of interdisciplinary connections.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.26
Калыкова Мээрбан Аскаралиевна,ОшМУ, магистрант
Бообекова А.А.,ОшМУ, магистрант
БАШТАЛГЫЧ КЛАССТЫН ОКУУЧУСУНУН ИНСАНДЫГЫН ӨНҮКТҮРҮҮДӨ ТАБИЯТ ТААНУУ БИЛИМИНИН МААНИСИ
Аннотация. Башталгыч класстын окуучусунун инсандыгын өнүктүрүүдө табият таануу предметинин мазмунун, окуу процессинде колдонулуучу окутуунун ыкмаларын жана формаларын өздөштүрүү менен биримдикте ишке ашкандыктан, методологиянын аталган компоненттеринин ар бирин талдоодо бул потенциалды ишке ашыруу маселелери белгиленет. Башталгыч илимий билим берүүнүн калыптануу жана өнүгүү тарыхы мындай билим берүүнүн жактоочулары менен каршылаштарынын ортосундагы күрөш менен мүнөздөлөт. Табигый илимди колдоочулардын эң орчундуу аргументтеринин бири баланын инсандыгын өнүктүрүүдө анын эбегейсиз зор мааниси болуп келген. Табигый илимдердин белгилүү бир көлөмүн, анын ичинде экологиялык билимдерди жана практикалык көндүмдөрдү калыптандыруу менен табият таануу курстары адамдын жалпы маданиятынын ажырагыс бөлүгү болгон баланын эрудициясын өнүктүрөт.
Түйүндүү сөздөр: табият таануу, өнүгүү потенциалы, инсандыгын өнүктүрүү, методология, окутуунун ыкмалары, формалары, компоненттер, классификация.
ЗНАЧЕНИЕ ЕСТЕСТВЕННОНАУЧНОГО ОБРАЗОВАНИЯ В РАЗВИТИИ ЛИЧНОСТИ МЛАДШЕГО ШКОЛЬНИКА
Аннотация. Поскольку развитие личности ученика начальной школы происходит в единстве с усвоением содержания предмета естествознания, методов и форм обучения, применяемых в процессе обучения, при анализе каждого из названных компонентов методологии намечаются вопросы реализации этого потенциала. История становления и развития начального научного образования характеризуется борьбой между сторонниками и противниками такого образования. Одним из наиболее веских аргументов сторонников естественных наук всегда было его огромное значение для развития личности ребенка. Развивая определенный объем естественных наук, включая экологические знания и практические навыки, курсы естествознания развивают эрудицию ребенка, которая является неотъемлемой частью общей культуры человека.
Ключевые слова: естествознание, потенциал развития, развитие личности, методика, методы обучения, формы, компоненты, классификация.
Annotation. Since the development of the personality of a primary school student occurs in unity with the assimilation of the content of the subject of natural science, methods and forms of education used in the learning process, the analysis of each of these components of the methodology outlines the issues of realizing this potential. The history of the formation and development of primary scientific education is characterized by a struggle between supporters and opponents of such education. One of the most compelling arguments of the supporters of natural sciences has always been its great importance for the development of a child’s personality. By developing a certain amount of natural sciences, including environmental knowledge and practical skills, natural science courses develop a child’s erudition, which is an integral part of the general human culture.
Key words: natural science, developmental potential, personality development, methodology, teaching methods, forms, components.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.27
Келдибек кызы Айназик,ОшМУ, магистрант
Алиева Канышай Уларовна,ОшМУ, доцент
СОЦИАЛДЫК ПЕДАГОГДУН ПЕДАГОГИКАЛЫК ИШМЕРДҮҮЛҮГҮНҮН ӨЗГӨЧӨЛҮКТӨРҮ
Аннотация. Кыргызстандын мектептеринин окуучуларынын социалдык маселелерин чечүү көп жылдык тажрыйбаларга таянат. Адатта балдарга байланышкан маселени буга чейин класс жетекчи чечип, социалдык педагогдун, социалдык кызматкерлердин функциялары анчалык зарыл болгон эмес. Бирок, ар кандай ички жана сырткы саясий экономикалык кырдаал баланы башкарууда класс жетекчинин жетишпей жаткандыгына маани берип, учурда жалпы билим берүүчү орто мектептерде жаңы атайын мектептик кызмат түзүлдү. Ал социалдык педагогдун кызматы. Социалдык педагог – бул адистик, мектептеги түрдүү адистиктеги мугалимдердин ишмердүүлүгүнө методикалык сунуш берет. Мындан башка окуучулар менен жекече социалдык- педагогикалык иштерди, түрдүү топтогу мектеп окуучулары, алардын ата-энелери , мугалимдер менен тыгыз байланышта иш алып барат.
Түйүндүү сөздөр: социалдык педагог, укук, милдет, жоопкерчилик, коом,социалдык проблемалар, камкордук, педагогикалык кеңеш.
ОСОБЕННОСТИ ПЕДАГОГИЧЕСКОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ СОЦИАЛЬНОГО ПЕДАГОГА
Аннотация. Решение социальных проблем учащихся школ Кыргызстана основано на многолетнем опыте. Обычно проблему, связанную с детьми, решал классный руководитель, а функции социального педагога и социальных работников были не столь необходимы. Однако различные внутренние и внешние политические и экономические ситуации придали большое значение отсутствию классного руководителя по управлению детьми, и в настоящее время в общеобразовательных средних школах создана новая специальная школьная служба. Он социальный педагог. Социальный педагог – специальность, обеспечивающая методическое обеспечение деятельности учителей различных специальностей в школе. Кроме того, он проводит индивидуальную социально-педагогическую работу со студентами, в тесном контакте с разными группами школьников, их родителями и учителями.
Ключевые слова: социальный педагог, право, обязанность, ответственность, общество, социальные проблемы, забота, педагогический совет.
FEATURES OF THE PEDAGOGICAL ACTIVITY OF A SOCIAL PEDAGOGUE
Аnnotation. Solving the social problems of students of Kyrgyzstan’s schools is based on many years of experience. Usually, the problem related to children was solved by the class teacher, and the functions of the social teacher and social workers were not so necessary. However, various internal and external political and economic situations have given importance to the lack of a class teacher in the management of children, and now a new special school service has been created in general education secondary schools. He is a social educator. Social pedagogue is a specialty that provides methodical suggestions for the activities of teachers of various specialties at school. In addition, he conducts individual socio-pedagogical work with students, in close contact with different groups of schoolchildren, their parents, and teachers.
Key words: social pedagogue, right, duty, responsibility, society, social problems, care, pedagogical advice.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.28
Максудова Шахризода Фарходовна,ОшМУ, магистрант
КЕНЖЕ МЕКТЕП ОКУУЧУЛАРЫНЫН АРАСЫНДАГЫ МАМИЛЕЛЕРДИ КАЛЫПТАНДЫРУУ ӨЗГӨЧӨЛҮКТӨРҮ
Аннотация. Бул макалада кенже мектеп жашындагы балдардын инсандар аралык мамилелерин калыптандыруунун өзгөчөлүктөрү каралат. Бул мезгилде балдар социалдык көндүмдөрдү жаңыдан үйрөнүп, курчап турган дүйнө менен өз ара аракеттенүүнү үйрөнө башташат. Бул макаланын максаты кенже окуучулардын арасындагы мамилелерди түзүү өзгөчөлүктөрүн талдоо жана бул жараянга таасир этүүнү аныктоо болуп саналат. Психологиялык жана социологиялык изилдөөлөрдүн негизинде жаш курактык өзгөчөлүктөрдүн социалдык көндүмдөрдүн өнүгүшүнө тийгизген таасирин, ошондой эле бул процессте үй-бүлөнүн жана тарбиялык чөйрөнүн ролун талдайт. Чоңдордун колдоо жана түшүнүү, ошондой эле кенже мектеп окуучуларынын ийгиликтүү социалдык адаптацияланышы жана алардын коомго аралашуусу үчүн жагымдуу атмосфераны түзүүнүн маанилүүлүгү баса белгиленген.
Түйүндүү сөздөр: кенже мектеп окуучулары, үй-бүлө, ата-эне, мугалим, мамилелер, инсандар аралык мамилелер, калыптандыруу, баарлашуу көндүмдөрү.
ОСОБЕННОСТИ ФОРМИРОВАНИЯ ВЗАИМООТНОШЕНИЙ У МЛАДШИХ ШКОЛЬНИКОВ
Аннотация. В данной статье рассматриваются особенности формирования межличностных отношений у детей младшего школьного возраста. В этот период дети начинают заново осваивать социальные навыки и учиться взаимодействовать с окружающим миром. Целью данной статьи является анализ особенностей формирования взаимоотношений между младшими школьниками и выявление влияния на этот процесс. На основе психологических и социологических исследований анализируется влияние возрастных особенностей на развитие социальных навыков, а также роль семьи и образовательной среды в этом процессе. Подчеркивается важность создания благоприятной атмосферы для поддержки и понимания со стороны взрослых, а также для успешной социальной адаптации младших школьников и их участия в жизни общества.
Ключевые слова: младшие школьники, семья, родители, учитель, отношения, межличностные отношения, формирование, коммуникативные навыки.
FEATURES OF THE FORMATION OF RELATIONSHIPS AMONG YOUNGER STUDENTS
Annotation. This article discusses the features of the formation of interpersonal relationships in primary school children. During this period, children begin to relearn social skills and learn to interact with the world around them. The purpose of this article is to analyze the peculiarities of the formation of relationships between younger schoolchildren and identify the impact on this process. Based on psychological and sociological research, the influence of age characteristics on the development of social skills, as well as the role of the family and the educational environment in this process, is analyzed. The importance of creating a favorable atmosphere for support and understanding from adults, as well as for the successful social adaptation of younger schoolchildren and their participation in society is emphasized.
Key words: primary school students, family, parents, teachers, relationships, interpersonal relationships, formation, communication skills.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.29
Мамашова Гүлүм Сабыровна,ОшМУ, магистрант
Тойчуев Т.К., ОшМУ, доцент
ТҮШҮНДҮРМӨЛҮҮ КӨРКӨМ ОКУУНУН САПАТТЫК БАСКЫЧТАРЫ
Аннотация. Адам баласынын, айрыкча, балдардын турмушунда китептин зор мааниси бар экендиги далилдөөнү талап кылбайт. Турмуштук тажрыйбасы аз, билим денгээли чектелген, оозеки жана жазуу речтери жарды окуучуларды “жарыкка” жетелеп чыгарууда, алардын айлана-чөйрөгө, коомго болгон көз карашын калыптандырууда, эстетикалык табитин өстүрүп, ышкысын ойготууда, эркин бекемдеп, адептүүлүккө тарбиялоодо китептин, анын ичинде көркөм китептин ролу зор. Көркөм чыгармалар жеке гана булар эмес, билим берүүчүлүк да мааниге ээ. Н. К. Крупская бул туурасында “Балдар адабияты жана балдардын окуусу жөнүндө” деген эмгегинде мындай деп жазган: “Балдардын китеп окуусу жөнүндөгү маселе – бул эн маанилүү маселелердин бири. Китеп окуу чондорго караганда балдардын өмүрүндө алда канча зор роль ойнойт. Бала чакта окуган китеп өмүр бою болбосо да, эстеринде узака чейин бекем сакталат да, алардын келечектеги өсүшүнө таасир берет. Окуган китептери аркылуу балдардын дүйнөгө болгон түшүнүктөрү белгилүү бир өлчөмдө кеңейет. Китептер аларда белгилүү жүрүш-туруштарды иштеп чыгарат”.
Бул макалада түшүндүрмөлүү көркөм окуунун сапаттык баскычтары, алардын окуу көндүмдөрүн арттыруудагы ролу жана бул баскычтарды ырааттуу ишке ашыруунун жолдору тууралуу сөз болот.
Түйүндүү сөздөр: окуу көндүмдөрү, үндүн тону, үндүн күчү, ритмди колдонуу, кептин темпи (тездетүү же басаңдатуу), тыным жасоо, тондун методикасы, окуу, текст, фраза.
КАЧЕСТВЕННЫЕ ЭТАПЫ ОБЪЯСНИТЕЛЬНОГО ВЫРАЗИТЕЛЬНОГО ЧТЕНИЯ
Аннотация. Тот факт, что книга имеет большое значение в жизни людей, особенно детей, не требует доказательств. Книга, в том числе художественная, играет большую роль в воспитании у учащихся, имеющих малый жизненный опыт, ограниченный уровень образования, устной и письменной речи, воспитании нравственности, формировании у них взглядов на окружающую среду, общество, воспитании эстетического вкуса и страсти. Произведения искусства имеют не только личное, но и образовательное значение. Н. К. Крупская писала об этом в своей работе “о детской литературе и детском чтении”: “вопрос о детском чтении-один из важнейших. Чтение играет гораздо большую роль в жизни детей, чем у взрослых. Даже если книга, которую Вы читаете в детстве, не является пожизненной, она может длительное время оставаться в памяти и влиять на их будущий рост. Через книги, которые они читают, представления детей о мире расширяются до определенной степени. Книги развивают в них определенное поведение”.
В данном статье речь идет о качественных этапах объяснительного чтения, об их ролы в повышенных учебных навыков и путях последовательной реализации данных этапа.
Ключевые слова: учебные навыка, голосовой тон, сила голоса, применение ритма, темпы речи (ускорение или ослабление), пауза, методика тона, чтение, текст, фраза.
QUALITATIVE STAGES OF EXPLANATORY EXPRESSIVE READING
Annotation. The fact that the book is of great importance in the lives of people, especially children, does not require proof. The book, including fiction, plays an important role in educating students with little life experience, limited level of education, oral and written speech, education of morality, formation of their views on the environment, society, education of aesthetic taste and passion. Works of art have not only personal, but also educational significance. N. K. Krupskaya wrote about this in her work “on children’s literature and children’s reading”: “the issue of children’s reading is one of the most important. Reading plays a much bigger role in children’s lives than in adults. Even if the book you read as a child is not lifelong, it can remain in the memory for a long time and influence their future growth. Through the books they read, children’s ideas about the world expand to a certain extent. Books develop certain behaviors in them.”
This article deals with the qualitative stages of explanatory reading, their role in improving learning skills and ways to consistently implement these stages.
Key words: training skills, voice tone, voice strength, rhythm application, speech rate (acceleration or attenuation), pause, tone technique, reading, text, phrase .
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.30
Молдалиева Айнура Толоновна,ОшМУ, магистрант
Тойчуев Т.К., ОшМУ, доцент
ОКУУ КӨНДҮМДӨРҮН АРТТЫРУУ СТРАТЕГИЯСЫ
Аннотация. Окуу – бул татаал процесс. Окуу жаңы маалыматты кабыл алуунун негизги булагы катары каралат. Мектепке окуучулардын окуу көндүмдөрүнө ээ болуусу башка предметтерди ийгиликтүү окуп үйрөнүүгө, өздөштүрүүгө негизги фактор болуп саналат. “Окуу” термини ар түрдүү мааниде колдонулат: тар мааниде алсак – бул, окуу көндүмдөрүн калыптандыруу; окуу техникасын өздөштүрүү; кең мааниде болсо- окуу техникасынын өздөштүрүү менен бирге окуп түшүнүүгө жетиштүү. Биз “окуу” терминин окуу ишмердүүлүгүн бир түрү катары карайбыз. Башталгыч класстардагы окуучулардын окуу көндүмдөрү негизинен адабий окуу предметинде калыптанат жана ал башталгыч мектептеги бардык окуу предметтерин окуп үйрөнүүдө башкы курал болот. Окуу көндүмдөрү бардык окуу предметтерин окуп үйрөнүүдө активдүү колдонулуп, алар аркылуу башка окуу предметтер өздөштүрүлөт. Бул макалада окуучунун окуу көндүмдөрүн арттырууда стратегиялардын орду, аларды текст менен иштөөдө колдонуунун жолдору баяндалат.
Түйүндүү сөздөр: стратегия, иллюстрациялар, визуалдаштыруу, графикалык уюштургучтар, көйгөйлөрдү чечүү, болжолдоо, идея, тажрыйба, сюжет, каарман.
СТРАТЕГИЯ УВЕЛИЧЕНИЯ УЧЕБНЫХ НАВЫКОВ
Аннотация. Обучение – сложный процесс. Обучение рассматривается как основной источник получения новой информации. Приобретение школьниками навыков чтения является основным фактором успешного изучения и освоения других предметов. Термин “чтение” употребляется в разных значениях: в узком смысле – это формирование навыков чтения; овладение техникой чтения; в широком смысле-освоение техники чтения вместе с пониманием прочитанного. Мы рассматриваем термин “обучение” как форму учебной деятельности. Навыки чтения учащихся начальной школы в основном формируются в литературном учебном предмете, и он будет основным инструментом в обучении чтению по всем учебным предметам в начальной школе. Навыки чтения активно используются в обучении чтению по всем учебным предметам, посредством которых осваиваются другие учебные предметы.
В данном статье речь идет о месте стратегий в увеличения учебных навыков об их использовании в работе с текстом.
Ключевые слова: стратегия, иллюстрации, визуализация, графические организаторы, решение проблем, прогнозирование, идея, опыт, сюжет, персонаж.
Annotation. Learning is a complex process. Learning is considered as the main source of new information. The acquisition of reading skills by schoolchildren is the main factor in the successful study and development of other subjects. The term “reading” is used in different meanings: in a narrow sense, it is the formation of reading skills; mastering the technique of reading; in a broad sense, mastering the technique of reading along with reading comprehension. We consider the term “learning” as a form of educational activity. The reading skills of elementary school students are mainly formed in the literary academic subject, and it will be the main tool in teaching reading in all academic subjects in elementary school. Reading skills are actively used in teaching reading in all academic subjects, through which other academic subjects are mastered.
This article is about the place of strategies in increasing educational skills about their use in working with text.
Key words: strategy, illustrations, visualization, graphic organizers, problem solving, forecasting, idea, experience, plot, character.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.31
Молдогозуева Гулзина,ОшМУ, магистрант
БАШТАЛГЫЧ КЛАССТАРДА КӨРКӨМ САБАТТУУЛУККА ОКУТУУНУН МАЗМУНУ, МАКСАТЫ ЖАНА МИЛДЕТТЕРИ
Аннотация. Көркөм сабаттуулук – адамдын обьективдүү чындыкка карата болгон белгилүү көркөм-сабаттуулукка мамилесин калыптандыруу. Көркөм сабаттуулукка окутуу процессинде белгилүү коомдогу көркөм- баалуулуктардын дүйнөсүнө берилүүчү мүнөздөмөлөргө ылайык инсандын ошол баалуулуктарга карата туура багыты иштелип чыгууга тийиш. Ошол эле учурда көркөм сабаттуулукка окутуу процессинде инсандагы обьективдүү чындыкты көркөм-эстетикалык кабыл кылып, көркөм-эстетикалык баалоо жөндөмүн калыптандыруу жана өстүрүү, көркөм табитин жана идеалын окутуулоо менен анын сулуулуктун закон ченемдүүлүгүнө ылайык чыгармачылык жөндөмүн, искусстводо, эмгек ишмердүүлүгүндө, жашоо турмушунда, жүруш-турушунда көркөм-эстетикалык баалуулуктарды жаратуу жөндөмдүүлүгүн калыптандырыруу.
Түйүндүү сөздөр: башталгыч класс, көркөм сабаттулук, көркөм баалуулук, окутуу процесси, эстетика, формализм, ооз эки чыгарма, социалист-утописттер.
СОДЕРЖАНИЕ, ЦЕЛЬ И ЗАДАЧИ ПРЕПОДАВАНИЯ ХУДОЖЕСТВЕННОЙ ГРАМОТНОСТИ В НАЧАЛЬНЫХ КЛАССАХ
Аннотация. Художественная грамотность – это формирование отношения человека к известной художественной грамотности по отношению к объективной действительности. В процессе обучения художественной грамотности, согласно характеристикам, данным миру художественных ценностей в определенном обществе, должна вырабатываться правильная ориентация человека на эти ценности. В то же время в процессе обучения художественной грамотности объективную действительность в человеке следует воспринимать художественно и эстетично, формируя и развивая способность художественно и эстетически ценить, а обучая художественному вкусу и идеалам – его творческие способности в соответствии с ними. с законами красоты, в искусстве, творчестве, жизни и поведении формирование способности создавать художественно-эстетические ценности.
Ключевые слова: начальная школа, художественная грамотность, художественная ценность, учебный процесс, эстетика, формализм, устное творчество, социалисты-утописты.
CONTENT, PURPOSE AND OBJECTIVES OF TEACHING ARTISTIC LITERACY IN PRIMARY CLASSES
Annotation. Artistic literacy is the formation of a person’s attitude towards known artistic literacy in relation to objective reality. In the process of teaching artistic literacy, according to the characteristics given to the world of artistic values in a particular society, the correct orientation of a person towards these values must be developed. At the same time, in the process of teaching artistic literacy, objective reality in a person should be perceived artistically and aesthetically, forming and developing the ability to appreciate artistically and aesthetically, and by teaching artistic taste and ideals – his creative abilities in accordance with them. with the laws of beauty, in art, creativity, life and behavior, the formation of the ability to create artistic and aesthetic values.
Key words: primary school, artistic literacy, artistic value, educational process, aesthetics, formalism, oral creativity, utopian socialists.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.32
Мусаева Жумакан,ОшМУ, магистрант
Абдувапова А.Т.,ОшМУ, улук окутуучу
МАМЛЕКЕТТИК САЯСАТ ИШКЕ АШЫРЫЛУУДАГЫ ҮЙ- БҮЛӨЛҮК КЫЗЫКЧЫЛЫКТАРДЫ ЖАКШЫРТУУНУН НЕГИЗГИ БАГЫТТАРЫ
Аннотация. Макала үй- бүлөнүн кызыкчылыктарын ишке ашырууда мамлекеттик саясаттын негизги багыттарын өркүндөтүү маселелерин изилдөөгө арналган. Кыргызстанда биринчи кезекте конституциялык укуктарды камсыз кылуу жана ишке ашыруу менен байланышкан көйгөйдү мамлекетке башкача кароого жана талдап чыгууга мүмкүндүк берүүчү так мамлекеттик үй- бүлөлүк саясаттын зарылдыгына байланыштуу артыкчылыктуу милдеттер белгиленген.
Түйүндүү сөздөр: мамлекеттик үй-бүлө саясаты, үй-бүлө, үй-бүлөнүн, энеликтин жана баланын таламдары, коргоо механизми, жарандардын укуктары жана эркиндиктери, үй-бүлөнү коргоо жана коргоо, чаралардын комплекси, конституция.
ОСНОВНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ УЛУЧШЕНИЯ СЕМЕЙНЫХ ИНТЕРЕСОВ ПРИ РЕАЛИЗАЦИИ ГОСУДАРСТВЕННОЙ ПОЛИТИКИ
Аннотация. Статья посвящена изучению вопросов совершенствования основных направлений государственной политики в реализации интересов семьи. В Кыргызстане намечены приоритетные задачи в первую очередь в связи с необходимостью четкой государственной семейной политики, позволяющей государству по – другому рассматривать и анализировать проблему, связанную с обеспечением и реализацией конституционных прав.
Ключевые слова: государственная семейная политика, семья, интересы семьи, материнства и ребенка, механизм защиты, права и свободы граждан, защита и защита семьи, комплекс мер, конституция.
THE MAIN DIRECTIONS OF IMPROVING FAMILY INTERESTS IN THE IMPLEMENTATION OF STATE POLICY
Annotation. The article is devoted to the study of the issues of improving the main directions of state policy in the realization of the interests of the family. Priority tasks have been outlined in Kyrgyzstan, primarily in connection with the need for a clear state family policy that allows the state to consider and analyze the problem related to the provision and implementation of constitutional rights in a different way.
Key words: state family policy, family, interests of the family, motherhood and child, protection mechanism, rights and freedoms of citizens, protection and protection of the family, a set of measures, the constitution.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.332
Найманбаев Муктарбек Жумашович,Б.Осмонов атындагы ЖАМУ,
п.и.к., доцент Маматкулова А., Б.Осмонов атындагы ЖАМУ, магистрант
ЖОМОКТОР АРКЫЛУУ БАЛДАРДЫ АКЫЛ-ЭСТҮҮЛҮККӨ ЖАНА АДЕП-АХЛАККА ТАРБИЯЛОО
Аннотация: Макалада мектепке чейинки жана кенже мектеп жашындагы балдарды жомок аркылуу жүрүм-турумуна, кулк-мүнөзүнө таасир этип, акыл-эстүүлүккө, адеп-ахлакка тарбиялоо идеялары берилген. Ошондой эле жомокторду колдонууда тиешелүү методдорду, ыкмаларды пайдалануу жолдору жана этаптар боюнча иш жүргүзүү маселелери көрсөтүлгөн. Андан сырткары жомоктор менен иштөөдө ата-энелерди тартуу менен аларга методиканы үйрөтүү маселеси камтылган.
Түйүндүү сөздөр: мектепке чейинки курак, кенже мектеп жашындагы курак, жомок, акыл-эстүүлүк, адеп-ахлак, жомоктук каармандар, тарбиялоо, жүрүм-турум, идея.
ВОСПИТАНИЕ ИНТЕЛЛЕКТА И НРАВСТВЕННОСТИ ДЕТЕЙ ЧЕРЕЗ СКАЗКИ
Аннотация: В статье представлены идеи воспитания детей дошкольного и младшего школьного возраста в области разумности и нравственности путем воздействия на их поведение и характер посредством сказок. Также обозначены вопросы работы над этапами и способами использования соответствующих методов и приемов в использовании сказки. Кроме того, включена проблема обучения их методам вовлечения родителей в работу со сказками.
Ключевые слова: дошкольный возраст, младший школьный возраст, сказка, разум, мораль, сказочные персонажи, воспитание, поведение, идея.
EDUCATION OF CHILDREN’S INTELLIGENCE AND MORALITY THROUGH FAIRY TALES
Annotation: The article presents ideas for educating children of preschool and primary school age in the field of rationality and morality by influencing their behavior and character through fairy tales. Issues of working on the stages and ways of using appropriate methods and techniques in using a fairy tale are also outlined. In addition, the problem of teaching them methods of involving parents in working with fairy tales is included.
Key words: preschool age, primary school age, fairy tale, mind, morality, fairy-tale characters, education, behavior, idea.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.34
Оморов Сейитбек,ОшМУ, магистрант
КЛАСС ЖЕТЕКЧИНИН ИШМЕРДҮҮЛҮГҮН ӨНҮКТҮРҮҮНҮН ПЕДАГОГИКАЛЫК ШАРТТАРЫ
Аннотация. Бул макалада класс жетекчинин ишмердүүлүгүн компетенттүүлүк негизде өнүктүрүүнүн педагогикалык шарттары жана аларды камсыз кылууунун формалары, методдору, каражаттары талдоого алынды. Класс жетекчин ишмердүүлүгүн өнүктүрүү татаал педагогикалык система. Ар кандай эле педагогикалык системанын реалдуу педагогикалык процесстин компонентине айланышы белгилүү педагогикалык шарттарды сактоодон көз каранды. Ушундан улам класс жетекчинин ишмердүүлүгүн өнүктүрүү боюнча педагогикалык процесс кайтарымдуу жана туруктуу натыйжаларды жаратышы үчүн макалабыздын жыйынтыктоочу этабы катары аны камсыз кылуучу педагогикалык шарттарды аныктоо зарылчылыгы келип чыкты.
Түйүндүү сөздөр: класс жетекчи, ишмердүүлүк, педагогикалык шарттар, кенже класстын окуучулары, өнүктүрүү, методдор.
ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ УСЛОВИЯ РАЗВИТИЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ КЛАССНОГО УЧИТЕЛЯ
Аннотация. В статье проанализированы педагогические условия компетентностного развития деятельности классного руководителя, а также формы, методы и средства их обеспечения. Развитие деятельности классного руководителя представляет собой сложную педагогическую систему. Превращение любой педагогической системы в составную часть реального педагогического процесса зависит от соблюдения определенных педагогических условий. В связи с этим на заключительном этапе нашей статьи необходимо определить педагогические условия, обеспечивающие его, чтобы педагогический процесс развития деятельности классного руководителя создавал возвратные и устойчивые результаты.
Ключевые слова: классный руководитель, деятельность, педагогические условия, младшие школьники, развитие, методы.
PEDAGOGICAL CONDITIONS FOR THE DEVELOPMENT OF THE CLASSROOM TEACHER’S ACTIVITY
Аnnotation. The article analyzes the pedagogical conditions for the competence development of the class teacher’s activities, as well as the forms, methods and means of ensuring them. The development of the activities of the class teacher is a complex pedagogical system. The transformation of any pedagogical system into an integral part of the real pedagogical process depends on compliance with certain pedagogical conditions. In this regard, at the final stage of our article, it is necessary to determine the pedagogical conditions that ensure that the pedagogical process of developing the activities of the class teacher creates return and sustainable results.
Key words: class teacher, activities, pedagogical conditions, primary schoolchildren, development, methods.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.35
Турдубаева Кандалатхан Ташполотовна,ОшМПУ, п.и.к., доцент,
kandalathanturdubaeva@gmail.com
Кaмчиевa Aлтынaй Оcмонaлиевнa, ОшМПУ, мaгиcтрaнт
БAШТAЛГЫЧ КЛACCТЫН МAТЕМAТИКA CAБAКТAРЫНДA ӨЗ AЛДЫНЧA ИШТИ УЮШТУРУУНУН МЕТОДИКACЫ
Aннотaция. Бул мaкaлaдa бaштaлгыч клaccтын мaтемaтикa caбaктaрындa окуучулaрдын өз aлдынчaлыгын өнүктүрүү процеccи репродуктивдүү ишмердүүлүктөн чыгaрмaчылык ишмердүүлүккө чейин кaрaлaт, окутуу жaнa тaaнып–билүү иш-aрaкеттерин туурa уюштуруунун нaтыйжacы, .окуучулaрдын өз aлдынчa иштөөcү өзүн–өзү aңдaп–билүүгө, жоопкерчилик менен мaмиле жacоого жaнa өзүн–өзү тaртипке жетишерлик жогорку денгээлин тaлaп кылуугa бaгыттaлгaн окуу иш–чaрaлaрдын жогорку түрү кaтaры кaрaлaт. Ошондой эле өз aлдынчa иштөөcүн уюштуруунун методикacы жaнa aндaн күтүлүүчү нaтыйжaлaры жөнүндө берилди.
Түйүндүү cөздөр. өз aлдынчa иштөө, окуучу, бaштaлгыч билим берүү, окуу процеccи, мугaлим, өзүн–өзү aңдaп–билүү, жоопкерчилик менен мaмиле жacоо.
МЕТОДИКA ОРГAНИЗAЦИИ CAМОCТОЯТЕЛЬНОЙ РAБОТЫ НAЧAЛЬНЫХ КЛACCОВ НA УРОКAХ МAТЕМAТИКИ
Aннотaция. В дaнной cтaтье рaccмaтривaетcя процеcc рaзвития caмоcтоятельноcти учaщихcя нa урокaх мaтемaтики в нaчaльной школе от репродуктивной к творчеcкой деятельноcти, результaт прaвильной оргaнизaции учебно–познaвaтельной деятельноcти, caмоcтоятельнaя рaботa учaщихcя приводит к caмоcознaнию, ответcтвенному поведению и уверенноcти в cебе. рaccмaтривaетcя кaк выcокий вид учебной деятельноcти, нaпрaвленный нa требовaние доcтaточно выcокого уровня диcциплины. Тaкже было рaccкaзaно о методе оргaнизaции caмоcтоятельной рaботы и ожидaемых от нее результaтaх.
Ключевые cловa: Caмоcтоятельнaя рaботa, ученик, нaчaльное обрaзовaние, процеcc обучения, учитель, caмоcознaние, ответcтвенный подход.
METHODOLOGY OF ORGANIZATION OF INDEPENDENT WORK OF PRIMARY CLASSES IN MATHEMATICS LESSONS
Annotasion. This article examines the process of developing student independence in mathematics lessons in primary school from reproductive to creative activity, the result of the correct organization of educational and cognitive activities, independent work of students leads to self-awareness, responsible behavior and self-confidence. is considered as a high type of educational activity aimed at requiring a fairly high level of discipline. They also talked about the method of organizing independent work and the results expected from it.
Key words. Independent work, student, primary education, learning process, teacher, self-awareness, responsible approach.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.36
Сакиева Саипжамал Салайдиновна,Б.Осмонов ат. ЖАМУ,п.и.д., профессор
Нуритдинова Умидахон Абдумуталибовна,Б.Осмонов ат. ЖАМУ, магистрант
Аннотация. Бир кездерде адамдар логопедиянын бар экенин да билбейт эле. Бирок жыл өткөн сайын бул илимий тармакка болгон муктаждык өсүп жатат. Андыктан учурдагы заманбап логопедия кадимки логопедиядан кыйла айырмаланат. Бул макалада логопедиянын учурдагы абалы жана ага болгон муктаждык жөнүндө айтылат. Макала жеке изилдөөлөр менен гана чектелип калбастан, улуу окумуштуулардын билдирмелери менен коштолот.
Түйүндүү сөздөр: Логопедия, кеп, илим, сүйлөө, мектеп, бала бакча, тарых, окумуштуу.
Аннотация. Когда-то люди даже не знали о существовании логопедии. Но с каждым годом потребность в этой научной области растет. Поэтому современная логопедия значительно отличается от древней логопедии. В этой статье разъясняется текущее состояние логопедии и про ее необходимости. Статья не ограничивается лишь исследованиями, но сопровождается исследовательскими цитатами великих ученых.
Ключевые слова: Логопедия, речь, наука, речь, школа, детский сад, история, ученый.
Annotasion. Once upon a time, people did not even know about the existence of speech therapy. But every year the need for this scientific field is growing. Therefore, modern speech therapy differs significantly from ancient speech therapy. This article explains the current state of speech therapy and its necessity. The article is not limited to research, but is accompanied by research quotes from great scientists.
Keywords: Speech therapy, speech, science, speech, school, kindergarten, history, scientist.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.37
Ходжаева Зарина Эркенжановна,
ОшГУ, Кызыл-Кийский лицей имени И.Раззакова, учитель начальных классов, магистрант,
zarinasapat@gmail.com
ЕДИНИЦЫ ИЗМЕРЕНИЯ В МАТЕМАТИКЕ ЧЕРЕЗ ИГРЫ НА УРОКАХ
Аннотация. Статья посвящена анализу эффективности использования игровых методик на уроках математики для изучения единиц измерения. Рассматриваются различные подходы к внедрению игровых элементов в учебный процесс, их влияние на повышение интереса и мотивации учащихся. Приводятся результаты исследований, демонстрирующие улучшение усвоения материала и повышение эффективности обучения.
Ключевые слова: игровые методики, математика, единицы измерения, обучение, инновационные технологии.
КЛАССТАГЫ ОЮНДАР АРКЫЛУУ МАТЕМАТИКА БОЮНЧА ӨЛЧӨӨ БИРДИКТЕРИ
Аннотация. Макала өлчөө бирдиктерин изилдөө үчүн математика сабактарында оюн ыкмаларын колдонуунун натыйжалуулугун талдоого арналган. Оюндун элементтерин окуу процессине киргизүүнүн ар кандай жолдору, алардын окуучулардын кызыгуусун жана мотивациясын жогорулатууга тийгизген таасири каралат. Изилдөөнүн натыйжалары окуунун жакшыргандыгын жана окуунун натыйжалуулугун жогорулатууну көрсөткөн.
Түйүндүү сөздөр: оюн техникасы, математика, өлчөө бирдиктери, окутуу, инновациялык технологиялар.
UNITS OF MEASUREMENT IN MATHEMATICS THROUGH GAMES IN THE CLASSES
Annotation. The article is devoted to analyzing the effectiveness of using game techniques in mathematics lessons to study units of measurement. Various approaches to the introduction of game elements into the educational process, their impact on increasing the interest and motivation of students are considered. Research results are presented that demonstrate improved learning and increased learning efficiency.
Key words: gaming techniques, mathematics, units of measurement, training, innovative technologies.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.01
Барпыбаев Турдумамбет Рысбекович,доценттин м.а.,
Абасбекова Жылдыз Жолдошбековна,
Инновациялык технологиялар жана энергетика институту
КИТЕПТИН ЖАРАЛУУ ТАРЫХЫ ЖАНА УЧУРДАГЫ АБАЛЫ
Аннотация. Макалада китептин пайда болуу тарыхы каралып, кызыктуу маалыматтар топтолгон. Китеп алгач жаралган мезгилден баштап, белгилүү маалыматтардын негизинде учурдагы абалына чейинки абалы, көйгөрлөрү, келечеги талдоого алынды. Ошону менен бирге эле белгилүү инсандардын китеп жөнүндө, китеп окуу, анын учурдагы көйгөйлөрү да талдоого алынып, талкууланды. Макаланын негизги максаты катары белгилүү маалыматтарды гана жарыялап коюу эмес, ошол маалыматтардын окурмандарга, китеп окууну сүйүүчүлөргө жеткиликтүү, ачык жана китеп окууга ынтызарлыкты жаратуу эсептелет.
Түйүндүү сөздөр: китеп, жазуу, сабаттуулук, пергамент, көчүрүү, маданият, сөз жасоо, папирус, китеп окуу.
ИСТОРИЯ ВОЗНИКНОВЕНИЯ КНИГИ И ЕЕ СОВРЕМЕННОЕ СОСТОЯНИЕ
Аннотация. В статье рассматривается история возникновения книги и собрано интересные факты об книгах. Рассмотрена история книги с периода появления, а также на основании достоверных информаций обсуждена состояние до наших дней, проблемы и будущее. Наряду с этим представлены обсуждения знаменитостей о книгах, о чтениях книг, его современном состоянии. Целью настоящей статьи является не только предствавить известные данные о книгах, а раскрыть сущность чтении книг, о пользе, а также для любителям чтений этих данных сделать доступными, открытыми и мотивировать проявленнию интереса к чтению.
Ключевые слова: книга, правописание, грамотность, пергамент, копирование, культура, словослогание, папирус, чтение.
THE HISTORY OF THE BOOK AND ITS CURRENT STATE
Annotation. The article examines the history of the book and collects interesting facts about books. The history of the book from the period of its appearance is considered, and on the basis of reliable information, the state to the present day, problems and the future are discussed. Along with this, celebrity discussions about books, book readings, and its current state are presented. The purpose of this article is not only to present known data about books, but to reveal the essence of reading books, about the benefits, as well as to make these data accessible, open and motivate those who are interested in reading.
Key words: book, spelling, literacy, parchment, copying, culture, vocabulary, papyrus, reading.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.02
Абдуманап кызы Кулпунай ОшМУ, магистрант
КАЛЫЙ МОЛДОБАСАНОВДУН «САМАНЧЫНЫН ЖОЛУ» БАЛЕТ ОРАТОРИЯСЫНЫН КЫРГЫЗ ИСКУССТВОСУНДАГЫ ОРДУ
Аннотация. Бул макалада”Саманчынын жолу” балет ораториясындагы элдин жашоо сүртүмдөрү чагылдырылган. Чыгарманын мазмуну татаалыраак, жазуучу согуштан сынбаган жаш келин Алимандын трагедиялуу жашоосу берилет. Мында жөн гана Толгонайдын монологун ачып берүүчү композициялык чыгарма эмес. Чыгармада жаратуучуну кызыктырган нерсе – Толгонай, Алимандын – аялдардын, энелердин тагдыры сүрөттөлгөн.
Түйүндүү сөздөр: балет, хореография, сахна, балетмейстер, бий, согуш, жер, эне.
МЕСТО БАЛЕТНОЙ ОРАТОРИИ КАЛИЯ МОЛДОБАСАНОВА «ПУТЬ МЛЕЧНЫЙ ПУТЬ» В ИСКУССТВЕ КЫРГЫЗСТАНА
Аннотация. В статье описываются жизненные переживания героев балетной оратории «Путь Млечного Пути». Содержание произведения более сложное, автор описывает трагическую жизнь Алиман, молодой женщины, не сломленной войной. Здесь это не просто композиционное произведение, раскрывающее монолог Толгоная. Что интересует создателя произведения, так это описание судеб женщин и матерей в Толгонае, Алимане.
Ключевые слова: балет, хореография, сцена, хореограф, танец, война, земля, мать.
THE PLACE OF KALIA MOLDOBASANOV’S BALLET ORATORIO “THE MILKY WAY” IN THE ART OF KYRGYZSTAN
Annotation. The article describes the life experiences of the heroes of the ballet oratorio “The Way of the Milky Way”. The content of the work is more complex; the author describes the tragic life of Aliman, a young woman not broken by the war. Here this is not just a compositional work revealing Tolgonai’s monologue. What interests the creator of the work is the description of the fate of women and mothers in Tolgonai and Aliman.
Key words: ballet, choreography, stage, choreographer, dance, war, earth, mother.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.03
Алайчиева Бегимай Арстанбековна, ОшМУ, магистрант
Өмүрзакова Г.А., ОшМУ, улук окутуучу
МЕКТЕПКЕ ЧЕЙИНКИ КУРАКТАГЫ БАЛДАРДА АГРЕССИЯНЫН ӨНҮГҮШҮНӨ ҮЙ-БҮЛӨ ЧӨЙРӨСҮНҮН ТААСИРИ
Аннотация. Бул макалада мектепке чейинки курактагы балдардын агрессивдүү жүрүм-турумун өнүктүрүү боюнча үй-бүлөлүк чөйрөнүн таасири каралат. Изилдөө үй-бүлөлүк динамиканын ар кандай аспектилерин талдайт. Мисалы, үй-бүлөдөгү чыр-чатактын деңгээли, ата-эненин колдоосу жана терс таасири, ошондой эле үйдөгү жалпы атмосфера. Изилдөө ошондой эле агрессивдүү жүрүм-турумду моделдөөдө ата-энелердин ролдоруна жана алар процессти кантип жумшартууга же күчөтүүгө көңүл бурат. Табылгалар мектепке чейинки курактагы балдардын агрессивдүү жүрүм-турумунун алдын алуу үчүн колдоочу жана туруктуу үй-бүлөлүк чөйрөнү түзүүнүн маанилүүлүгүн көрсөтүп турат. Бул алардын социалдык жана эмоционалдык өнүгүүсүнө узак мөөнөттүү оң таасирин тийгизиши абзел.
Түйүндүү сөздөр: агрессия, агрессивдүүлүк, үй-бүлө, ата-эне, бала, мектепке чейинки курак, агрессивдүү жүрүм-турум, инсандык өнүгүү, мамиле.
ВЛИЯНИЕ СЕМЕЙНОГО ОКРУЖЕНИЯ НА РАЗВИТИЕ АГРЕССИИ У ДЕТЕЙ ДОШКОЛЬНОГО ВОЗРАСТА
Аннотация. Данная статья исследует влияние семейного окружения на развитие агрессивного поведения у детей дошкольного возраста. В ходе исследования анализируются различные аспекты семейной динамики, такие как степень конфликтности в семье, уровень родительской поддержки и негативного воздействия, а также общая атмосфера в доме. Исследование также обращает внимание на роли родителей в моделировании агрессивного поведения и способы, с помощью которых они могут смягчить или усилить этот процесс. Полученные результаты указывают на важность создания поддерживающей и стабильной семейной среды для профилактики агрессивного поведения у детей дошкольного возраста, что может иметь долгосрочные положительные последствия для их социального и эмоционального развития.
Ключевые слова: агрессия, агрессивность, семья, родитель, ребенок, дошкольный возраст, агрессивное поведение, развитие личности, отношение.
THE INFLUENCE OF THE FAMILY ENVIRONMENT ON THE DEVELOPMENT OF AGGRESSION IN PRESCHOOL CHILDREN
Annotation. This article examines the influence of the family environment on the development of aggressive behavior in preschool children. The study analyzes various aspects of family dynamics, such as the degree of conflict in the family, the level of parental support and negative impact, as well as the general atmosphere in the house. The study also draws attention to the role of parents in modeling aggressive behavior and the ways in which they can mitigate or enhance this process. The results indicate the importance of creating a supportive and stable family environment for the prevention of aggressive behavior in preschool children, which can have long-term positive consequences for their social and emotional development.
Key words: aggression, aggressiveness, family, parent, child, preschool age, aggressive behavior, personality development, relationship.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.04
Алиева Бусалийма Манаповна, ОшМУ, доцент busalima-alieva@mail.ru
Анарбаева Айгерим Адылбековна,ОшМУ, магистрант
Атабаева Гулмира,ОшМУ, магистрант
ТАРБИЯЛАНУУЧУЛАРГА МАМИЛЕ ЖАСОО КОМПЕТЕНТҮҮЛҮГҮН КАЛЫПТАНДЫРУУ ЖОЛДОРУ
Аннотация. Мектепке чейинки курак – адамдын андан аркы өсүүсү үчүн анын турмушундагы эң маанилүү мезгилдерди билдирет. Мектепке чейинки билим берүүнүн педагогикалык кызматкеринин кесиптик компетенциялары, бала менен чоң адамдардын ортосунда өз ара мамиле принциптери: баланын индивидуалдык өзгөчөлүктөрүн таануу, урматтоо, баланын индивидуалдык өз алдынчалыгын калыптандыруу, бала менен чоң адамдардын ортосунда өз ара мамиле принциптери, балдардын педагогдор менен болгон мамилеси алардын инсан болуп калыптандыруудагы ролу жана педагогдун кебинен, ал жүрүм-туруму аркылуу көрсөткөн мисалдардан бала адамдардын ортосундагы өз ара мамиле, адамдардын баарлашуусунун ченемдери жана эрежелери тууралуу баяндалган.
Түйүндүү сөздөр: Педагог, бала, инсан (личность), мамиле, компетенция, баарлашуу, өз ара мамиле, баланы таануу, оозеки сүйлөө, индивидуалдуулук, коммуникация, педагогикалык баарлашууда, тарбиячыга ишеним, калыптандыруу, жүрүм-туруму.
ПУТИ ФОРМИРОВАНИЯ КОМПЕТЕНТНОСТНОГО ОТНОШЕНИЯ К ВОСПИТАННИКАМ
Аннотация. Дошкольный возраст представляет собой наиболее важные периоды в жизни человека для дальнейшего роста. Профессиональные компетенции педагогического работника дошкольного образования, принципы взаимодействия детей и взрослых: признание и уважение индивидуальных особенностей ребенка, формирование индивидуальной самостоятельности ребенка, принципы взаимодействия детей и взрослых, взаимоотношения детей с учителя как роль их личности в формировании и со слов учителя, из примеров, показанных его поведением, ребенку рассказывалось о взаимодействии между людьми, нормах и правилах человеческого общения.
Ключевые слова: Учитель, ребенок, личность (личность), взаимоотношения, компетентность, общение, взаимоотношения, узнавание ребенка, устная речь, индивидуальность, общение, педагогическое общение, доверие к воспитателю, формирование, поведение.
WAYS OF FORMING A COMPETENT ATTITUDE TOWARDS PUPILS
Annotation. Preschool age means the most important periods in a person’s life for further growth. Professional competences of a pedagogical worker of preschool education, principles of interaction between children and adults: recognition and respect of the individual characteristics of the child, formation of individual independence of the child, principles of interaction between children and adults, the relationship of children with teachers as their personalities role in formation and from the words of the teacher, from the examples shown by his behavior, the child was told about the interaction between people, norms and rules of human communication.
Key words: Teacher, child, person (personality), relationship, competence, communication, mutual relationship, recognition of the child, oral speech, individuality, communication, pedagogical communication, trust in the educator, formation, behavior.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.05
Алиева Бусалийма Манаповна,ОшМУ, доцент
busalima-alieva@mail.ru
Акбарова Гулмира Жолдошалиевна,ОшМУ, магистрант
БАШТАЛГЫЧ КЛАСС ОКУУЧУЛАРЫНЫН ЖЕТИШКЕНДИКТЕРИН БААЛОО ЖОЛДОРУ
Аннотация. Окуучулардын билим жетишкендиктериндеги баалоо процессинин өзгөчөлʏктөрʏ. Баалоонун тʏрлɵрʏ, кенже класстын окуучусунун баалоодогу критерийлери, окутуунун компетенциялары. Билим берүү системасы инсандын талабын канааттандыра тургандай, коомдо болуп жаткан өзгөрүүлөргө шайкеш келе тургандай, жаңы абалда адаптациялана ала тургандай инсанды тарбиялоо, азыркы кездерде окуучулардын жетишкендиктеринин натыйжасын жаңыча баалоодо, формативдик баалоо жана суммативдик баалоо деген түшүнүктөр. Жетишкендиктерин баалоо жолдору, окуу көндүмдөрү жана компоненттери, баалоо критерийлери менен иштөө методикасы, окуучунун өзүн-өзү баалоо көндүмү, мугалим окуучулар менен биргеликте «Окурман театры» көнүгүүсү менен баалоо критерийлерин жана «Эки бир тууган» жомогунда окуучу өзүнүн жетишкендиктерине өзү байкоо жүргүзө алгандыгы баяндалды.
Тʏйʏндʏʏ сɵздɵр: баалоо, окутуу, мугалим, башталгыч класс окуучусу, билим, жетишкендиктер, көндүмдөр, компонентер, компетенциялар, калыптандыруучу баалоо жана жыйынтык.
ПУТИ ОЦЕНИВАНИЯ УСПЕВАЕМОСТИ УЧЕНИКОВ НАЧАЛЬНЫХ КЛАССОВ
Аннотация. Особенности процесса оценивания учебных достижений учащихся. Виды оценивания, критерии оценивания младших школьников, педагогические компетенции. Система образования отвечает потребностям личности, адаптируется к изменениям, происходящим в обществе, по-новому воспитывает личность, по-новому оценивает результаты достижений учащихся, формативное оценивание и суммативное оценивание. Способы оценки достижений, навыки и компоненты обучения, методы работы с критериями оценки, навыки самооценки учащегося, критерии оценки при выполнении упражнения «Читательский театр» учителем совместно с учащимися и то, как учащийся смог контролировать собственные достижения в сказке «Два брата» были описаны.
Ключевые слова: оценивание, обучение, учитель, ученик начальной школы, знания, достижения, навыки, компоненты, компетенции, формирующее оценивание и результат.
WAYS TO ASSESS THE ACADEMIC PERFORMANCE OF PRIMARY SCHOOL STUDENTS
Annotation. Peculiarities of the assessment process of students’ educational achievements. Types of evaluation, evaluation criteria of junior grade students, teaching competencies. The educational system meets the needs of the individual, adapts to the changes taking place in the society, educates the individual in a new way, evaluates the results of the students’ achievements in a new way, formative assessment and summative assessment.
Ways of evaluating achievements, learning skills and components, methods of working with evaluation criteria, student’s self-evaluation skills, evaluation criteria with the “Reader’s Theater” exercise by the teacher together with students, and how the student was able to monitor his own achievements in the tale “Two Brothers” were described.
Key words: assessment, teaching, teacher, elementary student, knowledge, achievement, skills, components, competencies, formative assessment and outcome
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.06
Алиева Канышай Уларовна,ОшМУ, доцент
Исмаилова Анара Шукиралиевна,ОшМУ, магистрант
БАШТАЛГЫЧ КЛАССТАРДА ИНКЛЮЗИВДҮҮ МАДАНИЯТТЫ КАЛЫПТАНДЫРУУНУН ЖОЛДОРУ
Аннотация. Жалпы билим берүүчү мектептерде инклюзивдүү билим берүү жараянын ишке ашырууда коомчулукка сиңип калган тартиптерди белгилеп, аны кайра курууну талап кылат. Кыргызстандагы инклюзивдүү билим берүү программасынын алкагында коомчулук ошону менен катар мектеп ичинде ар түрдүү мамилелер байкалгандыгын баса белгилеп кетүүгө болот. Андай мамилелер эмне себептен болуп жаткандыгын биз төмөндөгү макаланын алкагында ачып көрсөтүүгө аракет кылдык. Макалада инклюзивдүү билим берүүнүн зарылдыгы, инклюзивдүү маданият түшүнүгү,инклюзивдүү маданиятты калыптандыруунун максаттары, коомдогу стреотиптер, социалдык жана медициналык стреотиптердин айырмачылыктары, мүмкүнчүлүгү чектелген балдар категориялары менен иштөөдө инклюзивдүү маданиятты калыптандыруунун, жайылтуунун социалдык моделинин окуу-тарбия процессинде кандай жыйынтыктарга жетише ала тургандыктары баса белгиленет.
Түйүндүү сөздөр: мектеп, инклюзивдүү окутуу, инклюзивдүү маданият, социалдык модел, стреотип, мектеп эрежелери, социалдык көз караш, социалдык байланыш, социалдык интеграция, медициналык стреотип.
ПУТИ ФОРМИРОВАНИЯ ИНКЛЮЗИВНОЙ КУЛЬТУРЫ В НАЧАЛЬНОЙ ШКОЛЕ
Аннотация. При реализации процесса инклюзивного образования в общеобразовательных школах необходимо учитывать укоренившиеся в обществе правила и реконструировать их. В рамках программы инклюзивного образования в Кыргызстане можно подчеркнуть, что между сообществом и школой существуют разные взаимоотношения. Почему возникают такие отношения, мы постарались раскрыть в рамках статьи ниже. В статье подчеркивается необходимость инклюзивного образования, понятие инклюзивной культуры, цели формирования инклюзивной культуры, различия стереотипов в обществе, социальных и медицинских стереотипов, каких результатов можно достичь в образовательном процессе социальной модели общества. формирование и распространение инклюзивной культуры при работе с категориями детей с ограниченными возможностями здоровья.
Ключевые слова: школа, инклюзивное образование, инклюзивная культура, социальная модель, стереотип, школьные правила, социальная перспектива, социальная коммуникация, социальная интеграция, медицинский стереотип.
WAYS TO FORM AN INCLUSIVE CULTURE IN PRIMARY SCHOOIS
Аnnotation. In the implementation of the process of inclusive education in general education schools, it is necessary to note the rules that have been ingrained in the community and to reconstruct it. Within the framework of the inclusive education program in Kyrgyzstan, it can be emphasized that there are different relationships between the community and the school. We have tried to reveal why such relations occur within the framework of the article below. The article emphasizes the need for inclusive education, the concept of inclusive culture, the goals of forming an inclusive culture, the differences between stereotypes in society, social and medical stereotypes, what results can be achieved in the educational process of the social model of the formation and dissemination of inclusive culture when working with categories of children with disabilities.
Key words: school, inclusive education, inclusive culture, social model, stereotype, school rules, social perspective, social communication, social integration, medical stereotype.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.07
Алиева Канышай Уларовна,ОшМУ, доцент
Капарова Гүлкайыр Сайпилдаевна,ОшМУ, магистрант
МЕКТЕПТЕН КЛАССТАН ТЫШКАРКЫ ИШТЕРДИ УЮШТУРУУНУН ЖОЛДОРУ
Аннотация. Мектептеги мугалимдер коллективинин ишмердүүлүктөрүнүн эң негизги бөлүгү – класстан жана мектептен тышкаркы иштерди уюштуруудан турат. Бул иштердин негизги уюштуруучусу болуп класс жетекчи эсептелет. Ар бир мектептен жана класстан тышкаркы уюшулган иш – аракет баланы кандайдыр бир коомдук пайдалуу эмгекке, окууга болгон кызыгуусун арттырууга жана тарбиялоонун бардык составдык бөлүктөрүнө тарбиялоосу керек. Албетте, ар бир пландаштырылган тарбиялык иштер сапаттуулугу менен айырмаланышы керек. Бул жагдайды мектепте мектеп директору жана анын орун басарлары көзөмөлгө алышат. Тарбиялык мани берүүчү класстан жана мектептен тышкаркы иштер болуп төмөнкү иш-чаралар эсептелет: майрамдык кечелер, ар түрдүү багыттагы конкурстар, КВН, мелдештер ж.б. Мына ушул майрамдык кечелер класс жетекчинин чыгармачылыгына таянган формада өтүшү керек.
Түйүндүү сөздөр: мектеп, класс жетекчи, иш чара, педагогикалык талап, класстан тышкаркы иштер, жаңы ыкмалар, милдет, иш аракет.
СПОСОБЫ ОРГАНИЗАЦИИ ВНЕКЛАССНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ В ШКОЛЕ
Аннотация. Основной частью деятельности педагогического коллектива школы является организация классной и внеклассной деятельности. Главным организатором этих мероприятий является классный руководитель. Всякая организованная деятельность вне школы и класса должна воспитывать ребенка к какому-либо общественно полезному труду, повышать его интерес к учебе и всем компонентам воспитания. Разумеется, каждое планируемое образовательное мероприятие должно отличаться качеством. За этой ситуацией следят директор школы и его заместители. Мероприятиями вне класса и школы, имеющими воспитательное значение, являются следующие мероприятия: праздничные вечеринки, конкурсы различных направлений, КВН, конкурсы и т. д. Эти праздничные вечера должны проводиться в форме, основанной на творчестве классного руководителя.
Ключевые слова: школа, классный руководитель, деятельность, педагогическая потребность, внеклассная деятельность, новые методы, задача, деятельность.
WAYS TO ORDANIZE ACTIVITIES OUTSIDE THE CLASSROOM AND SCHOOL
Аnnotation. The main part of the activities of the team of teachers in the school is the organization of classroom and extracurricular activities. The main organizer of these activities is the class teacher. Every organized activity outside the school and classroom should educate the child in some kind of socially useful work, increase his interest in learning and all the components of education. Of course, each planned educational activity should differ in quality. This situation is monitored by the school principal and his deputies. Activities outside the classroom and school that give educational value are the following events: holiday parties, competitions in various directions, KVN, competitions, etc. These festive parties should be held in a form based on the creativity of the class teacher.
Key words: school, class teacher, activity, pedagogical requirement, extracurricular activities, new methods, task, activity.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.08
Алиева Канышай Уларовна,ОшМУ, доцент
Джаанбаева Ханзада Орозалиевна,ОшМУ, магистрант
МЕКТЕП ЖАШЫНА ЧЕЙИНКИ БАЛДАРДЫ ҮЙ-БҮЛӨДӨ ТУУРА ТАРБИЯЛООНУН ПЕДАГОГИКАЛЫК ШАРТТАРЫ
Аннотация. “Уядан эмнени көрсөң – учканда ошону аласың” демекчи биздин азыркы жашап жаткан жашообуз алган тарбиябызга, билимибизге, интеллектибизге байланыштуу болот. Булардын баары негизинен балалык кезде түптөлөт. Эгерде ата-энелер жогорудагыларга маани берип, өз убагында тиешелүү деңгээлде көңүл бурган болсо, албетте татыктуу жыйынтыкка, оң натыйжага ээ болот. Ата-эне бизге мүмкүн болушунча мээримин төгүп, камкордукка бөлөп, өзү жебегенин бизге жедирип, өзү ичпегенин бизге ичирип, колунан келишинче бизди жоро-жолдошторунан кем болуп калбасын, дайыма айланасындагы адамдар менен бирдей болсун деп чоңойтту. Ал эми алардын ата-энелеринде мындай мүмкүнчүлүктөр жокко эсе болчуу. Ал мезгилде жашоо турмуш таптакыр башка эле. Ал эми азыркы биз жашап жаткан доор эң ыңгайлуу жашоо деп айтсак болот. Анткени азыркы замандын жаштары эмнени кааласа ошол орундалат. Бирок сөзсүз түрдө бир нерсени орундатуу үчүн тарбия жана билим керектелет. Мына ошондо гана адам ийгилике жана өз кыялына, каалосуна жетет.
Түйүндүү сөздөр: тарбия, тартип, адептик нормалар, элдик педагогика, адеп-ахлак, үй-бүлө, ата-эне, жүрүм турум.
ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ УСЛОВИЯ ПРАВИЛЬНОГО ВОСПИТАНИЯ ВС СЕМЬЕ РЕБЕНКА ДОШКОЛЬНОГО ВОЗРАСТА
Аннотация. «Что увидишь в гнезде – то и получишь, когда полетишь» означает, что наша нынешняя жизнь связана с нашим воспитанием, образованием и интеллектом. Все это в основном закладывается в детстве. Если родители придадут значение вышеизложенному и вовремя уделят внимание на должном уровне, они обязательно получат достойный результат и положительный результат. Родители осыпали нас, насколько это было возможно, любовью и заботой, кормили тем, чего не ели, заставляли пить то, что не пили они, и воспитывали, насколько могли, чтобы мы были не хуже своих сверстников и всегда оставаться такими же, как окружающие нас люди. Но у их родителей не было такой возможности. В то время жизнь была совсем другой. И можно сказать, что эпоха, в которой мы живем, — самая комфортная жизнь. Потому что то, чего хочет сегодняшняя молодежь, исполнено. Однако для достижения чего-то необходимы образование и подготовка. Только тогда человек сможет добиться успеха и осуществить свои мечты и желания.
Ключевые слова: воспитание, дисциплина, нормы морали, народная педагогика, нравственность, семья, родители, поведение.
PEDAGOGICAL CONDITIONS FOR THE PROPER UPBRINGING OF A PRESCHOOL CHILD IN THE FAMILY
Аnnotation. “What you see in the nest – what you get when you fly” means that our current life is related to our upbringing, education, and intelligence. All these are mainly established in childhood. If parents give importance to the above and pay attention at the appropriate level in time, they will definitely get a decent result and a positive result. Parents showered us with love and care as much as possible, fed us what they didn’t eat, made us drink what they didn’t drink, and raised us as much as they could so that we would not be less than our peers and always be the same as the people around us. But their parents had no such opportunities. At that time, life was completely different. And we can say that the era we live in is the most comfortable life. Because what the youth of today wants is fulfilled. However, education and training are necessary to accomplish something. Only then can a person achieve success and achieve his dreams and desires.
Key words: education, discipline, moral norms, folk pedagogy, morals, family, parents, behavior.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.09
Анарбек кызы Перизат, ОшМУ, магистрант
Акылбек уулу Жанарбек,ОшМУ, окутуучу
Аннотация. Инсандын ар тараптуу өнүгүүсүн камсыз кылуу дене тарбиядагы окуу-тарбия процессинин негизги максаты болуп калат. Бул максатты натыйжалуу ишке ашыруу үчүн адептүүлүктүн, эмгектин жана дене тарбиясынын биримдигин камтыган салмактуу мамиле кылуу керек. Реферат дене тарбия процессинин контекстинде бул биримдикке жетишүүгө багытталган стратегияларды жана методдорду изилдейт. Баалуулуктарды калыптандырууга, эмгек активдүүлүгүн өнүктүрүүгө жана физикалык ден соолукту колдоого көмөктөшүүчү окуу чөйрөсүн түзүүгө өзгөчө көңүл бурулат. Изилдөөдө мугалимдерге жана жетекчилерге дене тарбиясынын окуу процессинде ар тараптуу билим берүүнүн милдеттерин натыйжалуу ишке ашырууга багытталган практикалык сунуштар сунушталат.
Түйүндүү сөздөр.: адеп–ахлак, эмгек тарбиясы, дене тарбия, милдет, тажрыйба, принциптер.
Аннотация. Обеспечение комплексного развития личности становится ключевой целью образовательного процесса в физической культуре. Эффективная реализация этой цели требует сбалансированного подхода, включающего в себя единство нравственного, трудового и физического воспитания. Аннотация исследует стратегии и методы, направленные на достижение этого единства в контексте образовательного процесса физической культуры. Особое внимание уделяется созданию учебной среды, способствующей формированию ценностных ориентиров, развитию трудовой деятельности и поддержке физического здоровья. Исследование предлагает практические рекомендации для педагогов и администраторов, направленные на эффективную реализацию задач комплексного воспитания в образовательном процессе физической культуры.
Ключевые слова: нравственное, трудовое воспитание, физическое воспитание, задачи, опыт, принципы.
Annotation. Ensuring comprehensive personal development becomes a key goal of the educational process in physical education. Effective implementation of this goal requires a balanced approach, including the unity of moral, labor and physical education. The abstract explores strategies and methods aimed at achieving this unity in the context of the educational process of physical culture. Particular attention is paid to creating a learning environment that promotes the formation of values, the development of work activity and the support of physical health. The study offers practical recommendations for teachers and administrators aimed at the effective implementation of the tasks of comprehensive education in the educational process of physical education.
Key words: moral, labor education, physical education, tasks, experience, principles.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.10
Асилбек кызы Гүлсина, ОшМУ, магистрант
Анаркулов Рахматулла, ОшМУ, п.и.к., доцент
БАШТАЛГЫЧ КЛАССТАРДАГЫ ПРЕДМЕТТЕР АРАЛЫК БАЙЛАНЫШТАРДЫ ОРНОТУУЛАРДЫН ӨЗГӨЧӨЛҮКТӨРҮ
Аннотация. Башталгыч класстарда балдардын дүйнөнү ар тараптуу түшүнүүсүн калыптандырууда дисциплиналар аралык байланыштарды орнотуу чоң роль ойнойт. Бул илимий эмгекте башталгыч класстарда дисциплиналар аралык байланыштарды түзүү процессинин өзгөчөлүктөрү талданат. Окутуунун методдору, окуу процессин уюштуруу жана окутуунун интегративдик методдорун колдонуу сыяктуу факторлордун таасирине көңүл бурулат. Иште ошондой эле башталгыч мектеп окуучуларынын окуу-тарбия иштеринде дисциплиналар аралык байланыштарды ишке ашыруунун практикалык аспектилери каралат. Алынган натыйжалар башталгыч класстын мугалимдери үчүн сабактарды пландаштырууда жана өткөрүүдө балдарда окуу материалына системалуу көз карашты эффективдүү калыптандыруу үчүн пайдалуу болушу мүмкүн.
Түйүндүү сөздөр: предметтер аралык байланыш, билим берүүлөрдүн мазмуну, билим , билгичтик, көндүмдөр.
ОСОБЕННОСТИ ЗАКРЕПЛЕНИЯ МЕЖПРЕДМЕТНЫХ СВЯЗЕЙ В НАЧАЛЬНЫХ КЛАССАХ
Аннотация. В начальных классах эффективное налаживание межпредметных связей играет важную роль в формировании у детей комплексного понимания мира. Данная исследовательская работа анализирует особенности процесса налаживания межпредметных связей в начальных классах. Обращается внимание на влияние таких факторов, как методика обучения, организация учебного процесса и использование интегративных методов обучения. В работе также рассматриваются практические аспекты реализации межпредметных связей в учебной деятельности младших школьников. Полученные результаты могут быть полезны для учителей начальных классов при планировании и проведении уроков с целью эффективного формирования у детей системного взгляда на учебный материал.
Ключевые слова: межпредметные связи, содержания образования, ЗУН
FEATURES OF CONSOLIDATION OF INTERDISCIPLINARY CONNECTIONS IN PRIMARY GRADES
Annotation. In the primary grades, effective interdisciplinary connections play an important role in developing children’s comprehensive understanding of the world. This research work analyzes the features of the process of establishing interdisciplinary connections in primary grades. Attention is drawn to the influence of such factors as teaching methods, organization of the educational process and the use of integrative teaching methods. The work also examines practical aspects of the implementation of interdisciplinary connections in the educational activities of primary schoolchildren. The results obtained can be useful for primary school teachers when planning and conducting lessons in order to effectively develop in children a systematic view of educational material.
Key words: interdisciplinary connections, content of education, knowledge of learning.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.11
Атакулова Феруза Махманиймановна,ОшМУ, магистрант
ИНСАНДЫН КАЛЫПТАНЫШЫНДА КӨРКӨМ СҮРӨТ ИСКУССТВОСУНУН РОЛУ
Аннотация. Бул макалада көркөм сүрөт искусствосунун инсандын ар тараптуу калыптанышына тийгизген таасири анализге алынган. Ошондой эле, искусствонун башка түрлөрүнүн адамга таасир этүү жактарына көңүл бурулду. Андан сырткары чыгармачылыктын эстетикалык, тарбиялык табияты иликтенди.
Түйүндүү сөздөр: эстетика, искусство,чыгарма, тарбия, фантазия, тазалык, эмоция.
РОЛЬ ИСКУССТВА В ФОРМИРОВАНИИ ЛИЧНОСТИ
Аннотация. В данной статье анализируется влияние изобразительного искусства на всестороннее формирование человека. Также внимание было уделено аспектам других видов искусства, влияющих на человека. Кроме того, исследовалась эстетическая и воспитательная природа творчества.
Ключевые слова: эстетика, искусство, творчество, образование, фантазия, чистота, эмоция.
THE ROLE OF ART IN THE FORMATION OF PERSONALITY
Annotation. This article analyzes the influence of fine arts on the comprehensive formation of a person. Attention was also paid to aspects of other forms of art that influence humans. In addition, the aesthetic and educational nature of creativity was explored.
Key words: aesthetics, art, creativity, education, fantasy, purity, emotion.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.12
Атакулова Феруза Махманиймановна,ОшМУ, магистрант
КӨРКӨМ СҮРӨТ ИСКУССТВОСУ ТАРБИЯ БЕРҮҮНҮН БУЛАГЫ КАТАРЫ
Аннотация. Бул макалада жаш муундарга эстетикалык тарбия берүү маселесин чечүү алардын мотивациялык чөйрөсүн өнүктүрүү проблемалары анализденди. Социалдык чөйрөнүн көркөм баалуулуктарын түшүнүү жана анын ичиндеги жаштардын эстетикалык муктаждыктарын калыптандыруу зарылдыгы иликтенди. Баланын эстетикалык кызыгуусун калыптандыруу аркылуу эмоциялык жана сезимдик тажрыйбасын жакшылык, чындык жана сулуулук жөнүндөгү идеялардын негизинде жаңы нерсени жаратууга, курчап турган дүйнөнү өзгөртүүгө болгон умтулуусу ачылып берилди.
Түйүндүү сөздөр: тажрыйба, эстетикалык тарбия, сүрөт искусствосу, тарбия, музыка.
ИЗОБРАЗИТЕЛЬНОЕ ИСКУССТВО КАК ИСТОЧНИК ОБРАЗОВАНИЯ
Аннотация. В данной статье, решая проблему эстетического воспитания молодого поколения, анализируются проблемы развития его мотивационной среды. Исследована необходимость понимания художественных ценностей социальной среды и формирования внутри нее эстетических потребностей молодежи. Через формирование у ребенка эстетического интереса эмоционально-чувственный опыт ребенка открывался стремлению создавать что-то новое и изменять окружающий мир на основе идей добра, истины и красоты.
Ключевые слова: опыт, эстетическое воспитание, искусство, образование, музыка.
FINE ARTS AS A SOURCE OF EDUCATION
Annotation. In this article, solving the problem of aesthetic education of the younger generation, the problems of development of its motivational environment are analyzed. The need to understand the artistic values of the social environment and the formation of the aesthetic needs of young people within it is explored. Through the formation of a child’s aesthetic interest, the child’s emotional and sensory experience opened up to the desire to create something new and change the world around him based on the ideas of goodness, truth and beauty.
Key words: experience, aesthetic education, art, education, music.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.13
Баймурат кызы Нуриза, ОшМУ, магистрант
КЕНЖЕ МЕКТЕП ОКУУЧУЛАРЫН ӨНҮКТҮРҮҮЧҮ ОЮНДАРДЫН МААНИСИ
Аннотация. Сабакты оюндар аркылуу түшүндүрүүдө окуучунун жөндөмдүүлүгү өзгөчө өрчүйт. Оюн-окуучу үчүн сабак процессиндеги алаксытуучу, көңүл көтөрүүчү бөлүк. Оюн мезгилинде окуучунун баарын бирдей кароо керек. Жакшы билген, начар өздөштүргөн деп бөлүү жарабайт. Бардык окуучуну тегиз кароо окуучуга бир топ дем берет, өзүн эркин сезип, башка бир тилде сүйлөөдө өзүндөгү тартынчаактыгы жоголот. Натыйжада, тилди өздөштүрө баштайт да ишеним менен тартынбай сүйлөй баштайт. Оюндун ийгилиги, натыйжасы ошол класста түзүлгөн атмосферага жараша болот. Оюн аркылуу окуучунун таанып-билүү активдүүлүгү ашат.
Түйүндүү сөздөр: кенже мектеп окуучулар, балдар оюну, элдик чыгарма, этнопедагогика, сабак.
ЗНАЧЕНИЕ ИГР ДЛЯ РАЗВИТИЯ МЛАДШИХ ШКОЛЬНИКОВ
Аннотация. Особенно развито умение ученика объяснять урок посредством игр. Игра – отвлекающая, развлекательная часть процесса обучения для ученика. Во время игры ко всем ученикам следует относиться одинаково. Неуместно различать хорошо известные и плохо освоенные. Равное отношение ко всем ученикам воодушевляет ученика, он чувствует себя свободным и теряет застенчивость, когда говорит на другом языке. В результате он учит язык и начинает уверенно говорить. Успех игры зависит от атмосферы, созданной в этом классе. Благодаря игре повышается познавательная активность учащихся.
Ключевые слова: Младшие школьники, детская игра, народное творчество, этнопедагогика, урок.
THE IMPORTANCE OF GAMES FOR THE DEVELOPMENT OF JUNIOR SCHOOL CHILDREN
Аnnotation. The student’s ability to explain the lesson through games is especially developed. The game is a distracting, entertaining part of the learning process for the student. All students should be treated equally during the game. It is inappropriate to distinguish between well-known and poorly developed ones. Treating all students equally encourages the student, he feels free and loses his shyness when speaking another language. As a result, he learns the language and begins to speak confidently. The success of the game depends on the atmosphere created in this class. Thanks to the game, the cognitive activity of students increases.
Key words: Junior schoolchildren, children’s game, folk art, ethnopedagogy, lesson.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.14
Бакирова Айчурок Маликбаевна ОшМУ, магистрант
Тойчуе Т.К.,ОшМУ, доцент
БАЛДАР БАКЧАСЫНДА ЖОМОКТОРДУ ОКУТУУНУН ЫКМАЛАРЫ
Аннотация. Жомок-бардык элдердин оозеки адабиятында атадан балага, чоңдон кичинеге көчүп, айтылып келе жаткан жанрлардын бири. Ал өзүнүн элестүүлүгү, көркөмдүгү менен элибиздин кеңири массасына белгилүү болгон оозеки адабиятыбыздын бир түрү. Кыргыз элинин арасында да жомоктор илгертен бери айтылып келе жаткан элибиздин сүйүктүү чыгармаларынан болуп эсептелет.
Ал эми “жөө жомок”, “жомокторго” караганда көлөм жагынан чакан, көбүнчө кара сөз түрүндө келип, окуялардын тизмектери да жөнөкөй болот. Эгерде жомокторду ырчылык таланты жагынан атайы өзгөчөлөнүп турган таланттуу акын-жомокчулар айтса, ал эми жөө жомокторду чоңдон балага чейин күндөлүк турмушта айтуу көп кезигет.
Жомокторго караганда жөө жомоктор көлөмү жагынан аз болгондуктан кенже мектеп жашындагы балдардын сүймөнчүгү. Жөө жомоктордун ядросу – бул элибиздин турмуш тиричилиги, социалдык мамлеси. Үрп-адаты, этикалык жана эстетикалык көз караштары, курчап турган чөйрөдөгү чындык жеке турмуштук байкоолор жана корутундулар ушундай жагдайда алганда түрдүү окутуунун жаңыча технологиялары менен баланын дүйнөгө болгон кабылдоосун калыптандыруу болгон.
Бул макалада кыргыз элинин элдик оозеки чыгармачылыгы, жомоктор, алардын балдардын кебин, ой жүгүртүүсүн өстүрүүдөгү ролу, алардын тарбиясына тийгизген таасири тууралуу баяндалат.
Түйүндүү сөздөр: элдик оозеки чыгармачылык, үрп-адат, каармандар, жөө жомок, эске тутуу, кабыл алуу, көркөм, сюжет, акылман, текст.
МЕТОДЫ ОБУЧЕНИЯ СКАЗОК В ДЕТСКОМ САДУ
Аннотация. Сказка-один из жанров, который продолжает передаваться в устной литературе всех народов, переходя от отца к сыну, от большого к маленькому. Это своего рода устная литература, известная широким массам нашего народа своим воображением и художественностью. Среди кыргызского народа сказки издавна считаются любимыми произведениями нашего народа. С другой стороны,” ходячая сказка“, которая меньше по размеру, чем” сказки”, часто встречается в виде черного слова, и последовательности историй также довольно просты. Если сказки рассказывают талантливые поэты-рассказчики, которые специально выделяются своим певческим талантом, то Ходячие сказки часто рассказывают в повседневной жизни от взрослого до ребенка.
Ходячие сказки являются фаворитом детей младшего школьного возраста из-за их меньшего размера, чем сказки. Ядро ходячих сказок-это быт, социальные отношения нашего народа. Обычаи, этические и эстетические взгляды, реальность в окружающей среде личные жизненные наблюдения и выводы могут быть приняты в такой ситуации.
В данной статье рассказывается об устном народном творчестве, о сказках, их роли и влияния на нравственное воспитание и мышления детей.
Ключевые слова: устное народное творчество, обычаи, персонажи, сказка, воспоминание, восприятие, искусство, сюжет, мудрость, текст.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.15
Бекмурзаева Зинагуль Мулдаказыевна,Ош МУ, магистрант
bekmurzaevazinagul@gmail.com
Джоошбекова Зинагүл Рысбаевна,ОшМУ, улук окутуучу,
dzinagul@mail.ru
КӨП МАДАНИЯТТУУЛУККА ТАРБИЯЛООДОГУ САБАКТАН ТЫШКАРЫ ИШ-ЧАРАЛАРДЫН ОРДУ
Аннотация. Көп маданияттуулукка тарбиялоодо сабактан тышкаркы иштердин мааниси өтө чоң. Жалпы билим берүү мекемелери үчүн мектеп программасына ылайык, сабактарды уюштуруу, сабактан тышкары иш-аракет билим берүү мекемелеринин окуу процессинин ажырагыс бөлүгү болуп эсептелет. Негизги билим берүүнү ишке ашыруунун уюштуруу механизми жалпы башталгыч билим берүү программасы болуп, сабактан тышкаркы иштер кенже мектеп окуучуларынын керектөөлөрүн эсепке алуу менен жүргузүлүшу зарыл.
Жалпы адамзаттык маданий багытта билим, таалим берүү кенже мектеп жашындагы баланын өзгөчөлүгүн эске алуу менен жалпы адамзатка тинешелүү болгон эстетикалык идеалдарга, руханий адеп-ахлактык бааалуулуктарга карата багытталган.
Түйүндүү сөздөр: Көп маданияттуулук, башталгыч класс, көп маданияттуулукка тарбиялоо, класстан тышкаркы жумуш, билим берүү процесси, үрп-адаттар, каада-салттар.
МЕСТО ВНЕКЛАССНОЙ РАБОТЫ ПРИ МНОГОКУЛЬТУРНОМ ВОСПИТАНИИ
Аннотация. Очень важную роль играет внеклассная работа по многокультурному воспитанию. В среднобразовательных учреждениях внеклассная работа является согласно школьной программе неотъемленной частью учебного процесса при организации учебной деятельности. При этом должно учитыватся внеклассная работа с учетом потребностей учеников младших классов, которая имеет механизмы организации и реализации в программе общего начального образования. При общем образовании и воспитании школьников младшего возраста должно учитыватся возрастная особенность, а также целенаправленное воспитание квлючающие нравственные ценности и эстетические идеалы
Ключевые слова: многокултурность, начальный класс, воспитание многокультурности, внеклассная работа, образовательный процесс, традиции, обычаи.
THE PLACE OF EXTRACURRICULAR WORK IN MULTICULTURAL EDUCATION
Annotation. Extracurricular work on multicultural education plays a very important role. In secondary educational institutions, extracurricular activities are, according to the school curriculum, an integral part of the educational process in organizing educational activities. At the same time, extracurricular activities should be taken into account, taking into account the needs of elementary school students, which has mechanisms for organization and implementation in the general primary education program. In the general education and upbringing of younger schoolchildren, age-related characteristics should be taken into account, as well as purposeful education, including moral values and aesthetic ideals
Key words: multiculturalism, primary school, multicultural education, extracurricular activities, educational process, traditions, customs.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.16
Дыйканова Шекербү Анарбековна ОшМУ, тарых и.к., доцент
КАРЫЛАРГА КАРАТА СОЦИАЛДЫК ИШТИН ФОРМАЛАРЫ
Аннотация. Бул макалада карылырга жана улгайган жарандарга социалдык кызмат көрсөтүүнүң формалары, жана алардын социалдык маселелери, карыган жана улгайган жарандардын социалдык-психологиялык өзгөчөлүктөрү, алара үй-бүлөнүн, жакындарынын карым катнашынын зарылчылыгы жөнүндө маалыматтар камтылды.
Түйүндүү сөздөр: карыган жана улгайган жарандар, геронтология, карыган жана улгайган жарандардын социалдык-психологиялык өзгөчөлүгү, үй-бүлө, үйүндө социалдык тейлөө, стационардык тейлөө, жарым стационардык тейлөө, каржылык-материалдык колдоо.
ФОРМЫ СОЦИАЛЬНОЙ РАБОТЫ В ОТНОШЕНИИ ПОЖИЛЫХ ЛЮДЕЙ.
Аннотация. В данной статье представлена информация о формах социального обслуживания пожилых и престарелых граждан, их социальных проблемах, социально-психологических особенностях пожилых и пожилых граждан, необходимости взаимодействия между ними семьи, близких.
Ключевые слова: пожилые и пожилые граждане, геронтология, социально-психологическая характеристика пожилых и престарелых граждан, семья, социальное обслуживание на дому, стационарное обслуживание, полустационарное обслуживание, финансовое и материальное обеспечение.
FORMS OF SOCIAL WORK IN RELATION TO THE ELDERLY
Annotation. This article provides information on the forms of social services for the elderly and elderly citizens, their social problems, socio-psychological characteristics of the elderly and elderly citizens, the need for interaction between their families and loved ones.
Key words: elderly and elderly citizens, gerontology, socio-psychological characteristics of elderly and elderly citizens, family, social care at home, inpatient care, semi-stationary care, financial and material support.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.17
Дыйканова Шекербү Анарбековна,ОшМУ, тарых и.к., доцент
АЗ КЫЙМЫЛДУУ ЖАРАНДАРГА КАРАТА СОЦАЛДЫК КЫЗМАТТАРДЫ КӨРСӨТҮҮДӨ МААЛЫМАТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫНЫН РОЛУ
Аннотация. Бул макалада аз кыймылдуу, кыймыл мүмкүнчүлүгү чектелген жарандарга маалыматтык технологияны колдонуунун орду, формалары, багыттары жана социалдык кызматтарды алуудамаалыматтык технологияларды колдонуунун зарылчылыгы жөнүндө маалымат камтылды.
Түйүндүү сөздөр: аз кыймылдуу жарандар, маалыматтык технологиялар, социалдык кызмат, муктаждык, мүмкүнчүлүгү чектелген жарандар.
РОЛЬ ИНФОРМАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В ПРЕДОСТАВЛЕНИИ СОЦИАЛЬНЫХ УСЛУГ МАЛОМОБИЛЬНЫМ ГРАЖДАНАМ
Аннотация. Эта статья содержит информацию о месте, формах, направлениях использования информационных технологий для маломобильных, маломобильных граждан и о необходимости использования информационных технологий при получении социальных услуг.
Ключевые слова: маломобильные граждане, информационные технологии, социальные услуги, потребности, люди с ограниченными возможностями здоровья.
THE ROLE OF INFORMATION TECHNOLOGY IN PROVIDING SOCIAL SERVICES TO PEOPLE WITH LIMITED MOBILITY
Annotation. This article contains information about the place, forms, and directions of using information technology for people with limited mobility and the need to use information technology in obtaining social services.
Key words: people with limited mobility, information technology, social services, needs, people with disabilities.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.18
Жaрбек уулу Acaтиллa,ОшМПУ, мaгиcтрaнт,
Asadill.kdn@gmail.com
Турдубаева Кандалатхан Ташполотовна,ОшМПУ,п.и.к., доцент,
kandalathanturdubaeva@gmail.com
OКУУ ПРOЦЕCCИНДЕ ИНТЕЛЕКТ-КAРТAНЫ КOЛДOНУУНУН ДИДAКТИКAЛЫК НЕГИЗДЕРИ
Aннoтaция. Бул мaкaлaдa мaaлымaтты визуaлдуу берүүнүн, кaбыл aлуунун жoлдoру, визуaлдык oбөекттер жaнa aлaрдын cүрөттөрү aркылуу гaнa эмеc, cхемaлaр жaнa мoделдер aркылуу дa ишке aшырылaры кaрaлды. ИК түрүндө берилген мaaлымaт нaтыйжaлуурaaк, тезирээк кaбыл aлынaт жaнa узaк мөөнөткө эcте кaлaт, aнткени мындaй кaртa aдaмдын oй жүгүртүүcүнүн тaбигый accoциaтивдик мүнөзүнө туурa келет. Oкутуудa, cтуденттердин жеке иштерин aткaруудa, жaмaaттык ишинде ИК ыкмacын кoлдoнуу мaaлымaттык, кoммуникaтивдик жaнa кеcиптик кoмпетенттүүлүктөрдү кaлыптaндырaры жaзылды.
Түйүндүү cөздөр: Мaaлымaтты визуaлдaштыруу, клиптик oй жүгүртүү, интелект-кaртa, oкуу прoцеccи, мaaлымaттык кoмпетенттүүлүк, нaтыйжaлуу плaндaштыруу.
ДИДAКТИЧЕCКИЕ OCНOВЫ ИCПOЛЬЗOВAНИЯ ИНТЕЛЛЕКТ-КAРТ В УЧЕБНOМ ПРOЦЕCCЕ
Aннoтaция. В дaннoй cтaтье былo рaccмoтренo, чтo визуaльнaя передaчa инфoрмaции, cпocoбы ее пoлучения ocущеcтвляютcя не тoлькo через визуaльные oбөекты и их изoбрaжения, нo и через cхемы и мoдели. Инфoрмaция, предcтaвленнaя в виде ИК, бoлее эффективнa, быcтрее вocпринимaетcя и нaдoлгo зaпoминaетcя, пocкoльку тaкaя кaртa cooтветcтвует еcтеcтвеннoй accoциaтивнoй прирoде челoвечеcкoгo мышления. Нaпиcaнo, чтo иcпoльзoвaние метoдa ИКТ в oбучении, выпoлнении индивидуaльнoй рaбoты cтудентoв, a тaкже в кoллективнoй рaбoте фoрмирует инфoрмaциoнную, кoммуникaтивную и прoфеccиoнaльную кoмпетентнocть.
Ключевые cлoвa Визуaлизaция инфoрмaции, клипoвoе мышление, интеллект-кaртa, прoцеcc oбучения, инфoрмaциoннaя кoмпетентнocть, эффективнoе плaнирoвaние.
DIDACTIC PRINCIPLES OF USING MIND MAPS IN THE EDUCATIONAL PROCESS
Annotation. Ways of visual transmission and reception of information, implemented not only through visual objects and their images, but also through schemes and models, were considered. The information presented in the form of IC is more effective, faster received and remembered for a long time, because such a map corresponds to the natural associative nature of human thinking. The use of the ICT method in teaching, students’ personal work, and collective work forms informational, communicative and professional competencies. Key words: Information visualization, clip thinking, mind map, learning process, information competence, effective planning.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.19
Жунусалиева Айсалкын Акылбековна,ОшМУ, магистрант
akylbekovnaais@gmail.com
ӨРТ ӨЧҮРҮҮЧҮЛӨРДҮН АТАЙЫН КОРГООЧУ КИЙИМИНИН МАТЕРИАЛДАРЫН АНАЛИЗДӨӨ
Аннотация. Өрт өчүрүүчүлөрдүн күжүрмөн кийимдеринин кездемелери үчүн ысыкка чыдамдуу жиптердин салыштырма мүнөздөмөлөрү келтирилген жана аларды ысыкка чыдамдуу кездемелерди өндүрүү үчүн сырье катары колдонуунун перспективалары талданган. Наноструктуралык материалдарды колдонуу аркылуу өрт өчүрүүчүлөргө атайын коргоочу кийимдер үчүн материалдарды жана кездемелерди өркүндөтүү багыттары көрсөтулгөн.
Түйүндүү сөздөр: ысыкка чыдамдуу жиптердин мүнөздөмөлөрү, ысыкка чыдамдуу текстилдик материалдардын жылуулук өткөрүмдүүлүк коэффициенти, наноструктуралуу материалдар.
АНАЛИЗ СПЕЦИАЛЬНОЙ ЗАЩИТНОЙ ОДЕЖДЫ ПОЖАРНИКОВ
Аннотация. Приведены сравнительные характеристики термостойких нитей для тканей специальной боевой одежды пожарного и проанализированы перспективы их применения в качестве сырья для производства термостойких тканей. Сформулированы направления совершенствования материалов и тканей для специальной защитной одежды пожарных посредством использования наноструктурированных материалов.
Ключевые слова: характеристики термостойких нитей, коэффициент теплопроводности термостойких текстильных материалов, наноструктурированные материалы.
ANALYSIS OF SPECIAL PROTECTIVE CLOTHING FOR FIREFIGHTERS
Annotation.Results of analytical and experimental researches in various materials and fabrics for fire-fighter clothes are presented. Comparative characteristics of heat-resistant threads of fabrics for fire-fighter clothes are resulted and prospects of their using as raw materials for the heat-resistant fabrics manufacturing are analyzed.. Ways aimed at the improvement of materials and fabrics for special protective clothes of firemen by using nanostructured materials are formulated.
Key words: characteristics of heat-resistant threads, thermal conductivity of heat-resistant textile materials, nanostructured materials.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.20
Жусупова Венера Адилбековна,ОшМУ, магистрант
КЕНЖЕ МЕКТЕП ОКУУЧУЛАРЫНЫН ДЕВИАНТТЫК ЖҮРҮМ-ТУРУМУНУН АЛДЫН АЛУУНУН ПЕДАГОГИКАЛЫК НЕГИЗДЕРИ
Аннотация. Бул илимий макала заманбап билим берүүнүн актуалдуу проблемасына – кенже мектеп окуучуларынын девиантты жүрүм-турумунун алдын алууга арналган. Окуу терс көрүнүштөрдүн алдын алууга жана жагымдуу билим берүү чөйрөсүн түзүүгө багытталган педагогикалык принциптерге жана ыкмаларга негизделген. Макалада позитивдүү баалуулуктарды калыптандыруу, социалдык көндүмдөрдү өнүктүрүү, адаптациялоочу мектеп чөйрөсүн уюштуруу жана кенже мектеп окуучуларынын инсандыгын калыптандыруу процессине педагогикалык таасирдин ролу сыяктуу девианттык жүрүм-турумдун алдын алуунун негизги учурлары талкууланат.
Түйүндүү сөздөр: алдын алуу, девиантты жүрүм-турум, кенже мектеп окуучусу. педагогикалык ыкмалар, тарбиялык чөйрө, социалдык норма, жомок терапиясы, арт-терапия.
ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ПРОФИЛАКТИКИ ДЕВИАНТНОГО ПОВЕДЕНИЯ МЛАДШИХ ШКОЛЬНИКОВ
Аннотация. Данная научная статья посвящена актуальной проблеме современного образования – профилактике девиантного поведения младших школьников. Обучение основано на педагогических принципах и методах, направленных на предотвращение негативных явлений и создание приятной образовательной среды.В статье рассматриваются основные моменты профилактики девиантного поведения, такие как формирование позитивных ценностей, развитие социальных навыков, организация адаптивной школьной среды, а также роль педагогического воздействия в процессе формирования личности младших школьников.
Ключевые слова: профилактика, девиантное поведение, младший школьник, педагогические методы, образовательная среда, социальная норма, сказкотерапия, арт-терапия.
PEDAGOGICAL BASIS FOR THE PREVENTION OF DEVIANT BEHAVIOR IN YOUNGER SCHOOLCHILDREN
Annotation. This scientific article is devoted to an urgent problem of modern education – the prevention of deviant behavior in younger schoolchildren. The training is based on pedagogical principles and methods aimed at preventing negative phenomena and creating a pleasant educational environment.
The article discusses the main points of preventing deviant behavior, such as the formation of positive values, the development of social skills, the organization of an adaptive school environment, as well as the role of pedagogical influence in the process of shaping the personality of younger schoolchildren.
Key words: prevention, deviant behavior, junior schoolchildren, pedagogical methods, educational environment, social norm, fairy tale therapy, art therapy.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.21
Закиров Акимжан,ОшМУ, псих.и.к., профессор
Атабай кызы Диана, ОшМУ, магистрант
Аннотация. Изилдөөнүн максаты, Кыргыз улуттуна таандык болгон үй-бүлөлүк када-салттын, үрп-адаттын, адеп-ахлактык маданияттын баалуулуктарынын атадан бала өтүүдөгү санжырасын, үй-бүлөлүк мамиленин баалуулугуна карата азыркы күндөгү абалына психологиялык анализ берүү. Үй-бүлөөлүк мамиленин «баалуулук» категориясына таянуу менен, балдарды курчап турган чындыктагы кубулуштардын же объектилердин оң же терс маанисине карата балдардын үй-бүлөлүк мамилесиндеги баалуктарды таануу абалдары, жагдайлары изилденди. Мындай иш-аракетке баа берүүнүн мааниси: жүрүм-турум, максат, идеал жана жалпы кабыл алынган нормаларга карата мамиленин идеясын чагылдыруунун эрежелери, норматиптери, адамдын жашоосундагы баалуулуктары анализге алынды. Эгерде ушул теорияларга таяна турган болсок, тарбия багытындагы ата-эненин балдарга карата болгон мамилелери чындыкты чагылдыруудагы негизги факторлор боло ала тургандыгы аныкталды. Тарбияны ушул тегиздиктен ала турган болсок, кенже мектеп жашындагы балдарды улуттук нарк-насылдуу баалуулуктар менен камсыздоого боло тургандыгын белгилөөгө болот.
Түйүндүү сөздөр. үй-бүлө, салт-сана, үрп-адат, маданият, мамиле, психика, баалуулук, идея, “бала-центиризим”, трансформация.
ПСИХОЛОГИЯ ФОРМИРОВАНИЯ ЛИЧНОСТИ УЧАЩИХСЯ МЛАДШИХ ШКОЛНИКОВ В ЦЕННОСТИ СЕМЕЙНЫХ ОТНОШЕНИЙ
Аннотация. Цель исследования – проанализировать генеалогию семейных традиций, обычаев и ценностей нравственной культуры, принадлежащих кыргызскому народу от отца к сыну, и значение семейных отношений сегодня. Опираясь на «ценностную» категорию семейных отношений, изучались состояния и обстоятельства признания ценностей в семейных отношениях детей в связи с положительным или отрицательным значением явлений или предметов в окружающей детей действительности. Смысл оценки такой деятельности: анализировались правила, нормы и ценности человеческой жизни. Если опираться на эти теории, то установлено, что отношение родителей к детям в сфере образования может быть основным фактором отражения действительности. Если брать образование с этого уровня, то можно отметить, что детям младшего школьного возраста можно обеспечить национальные ценности семейных отношениях детей.
Ключевые слова. Семья, традиция, обычаи, культура, отношения, психика, ценности, идея, «дето-центрированность», трансформация.
Annotation. The purpose of the study is to provide a psychological analysis of the genealogy of family traditions, customs, and values of moral culture belonging to the Kyrgyz nation from father to child, and the value of family relationships. Relying on the “value” category of family relationship, the states and circumstances of recognition of values in the family relationship of children in relation to the positive or negative meaning of the phenomena or objects in the reality surrounding children were studied. The meaning of evaluating such activity: the rules, norms and values of human life were analyzed. If we rely on these theories, it was established that parent’s attitudes towards children in the field of education can be the main factors in reflecting reality. If we take education from this level, it can be noted that children of junior school age can be provided with national values.
Key words. Family, tradition, customs, culture, relationship, psyche, value, idea, “child-centeredness”, transformation.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.22
Закиров Акимжан,ОшМУ, псих.и.к., профессор
Мамадалы кызы Минура,ОшМУ, магистрант
АКЫЛ-ЭСИ АРТТА КАЛГАН БАЛДАРДЫН БААРЛАШУУСУНА ПСИХОЛОГИЯЛЫК АНАЛИЗ
Аннотация: Кенже мектеп окуучуларын инсан катары калыптандырууда чоң тоскоолдукту жаратып жаткан психикалык фактордун бири болуп, балдардын интеллектуалдык жактан артта калышы саналат. Тагыраак айтканда “акыл-эсинин артта калышы”, мындай факторлор инсандар аралык байланыштын өнүгүшүнө терс таасирин тийгизип, курчап турган чөйрө, адамдар жөнүндө ой-пикирлерди калыптандырууда, алар менен толук байланышты түзүүдө олуттуу кемчиликтерге алып келерин бир катар дефектологиялык, психологиялык изилдөөлөр тастыктаган. Ушул проблема макаланын негизги акуалдуулугун түзсө, аны чечүүнүн теориялык, методикалык жагдайлары макаланын маңызын жаратып турат. Акыл – эсинен артта калган балдарды, акыл-эстүү балардын катарында окутуп, тарбиялоодо ата-эне, мугалимдер үчүн, бул балдар жөнүндө макалада психологиялык теориялар жана методикалар анализге алынып, психиканы коррекциялоочу конкретүү сунуштар берилген.
Түйүндүү сөздөр: Инсан, бала, психика, деффектология, психология, үй-бүлөө, ата-эне, функция, маанай, эмоция.
ПСИХОЛОГИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ ОБЩЕНИЯ УМСТВЕННО ОТСТАЛЫХ ДЕТЕЙ
Аннотация: Одним из психических факторов, создающих большое препятствие в формировании младших школьников как личности, является интеллектуальная отсталость детей. Точнее, «умственная отсталость», такие факторы отрицательно влияют на развитие межличностного общения, ряд дефектологических и психологических исследований подтвердили, что они приводят к серьезным недостаткам формирования мнения об окружающей среде, людях и налаживанию полноценного общения с ними. Эта проблема является основной актуальностью статьи, то теоретические и методологические аспекты ее решения составляют суть статьи. В статье об этих детях были проанализированы психологические теории и методы, даны конкретные рекомендации по коррекции психики детей.
Ключевые слова: Личность, ребенок, психика, дефектология, психология, семья, родители, функции, настроение, эмоции.
PSYCHOLOGICAL ANALYSIS OF COMMUNICATION IN MENTALLY RETARDED CHILDREN
Annotation. One of the mental factors that creates a big obstacle in the formation of younger schoolchildren as individuals is the intellectual retardation of children. More precisely, “mental retardation”, such factors negatively affect the development of interpersonal communication; a number of defectological and psychological studies have confirmed that they lead to serious shortcomings in forming opinions about the environment, people and establishing full-fledged communication. with them. This problem is the main relevance of the article, then the theoretical and methodological aspects of its solution constitute the essence of the article. In the article about these children, psychological theories and methods were analyzed and specific recommendations for mental correction were given.
Key words: Personality, child, psyche, defectology, psychology, family, parents, functions, mood, emotions.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.23
Закиров Акимжан,ОшМУ, псих.и.к., профессор
Ысманжан кызы Бубия,ОшМУ, магистрант
Аннотация. Азыркы мезгидеги мектепке чейинки балдарды улуттук када-салттын, үрп-адаттын, адеп-ахлактык маданияттында уюштурула турган үй-бүлөөлүк мамиленин баалуулуктарында тарбиялоонун психологиялык-педагогикалык негиздери анализге алынды. Бул факторлор, балдардын инсандык сапатын калыптандыруунун теориялык маалыматары, экиспериментик далидөөдөгү шарттар менен, өз-ара дал келбегендигин психологияда далилдөөгө аракеттер жасалды. Мектепке чейинки балдарды улуттук каада – салттын негизинде тарбиялоо өз жемишин бере албай жаткандыгы, алар өздөрүү дагы жаңы эмонсипацияланган маданияттагы, ата салттында жашаган тарбиялардын дал келбей жатышы менен мүнөздөлүүдө. Үй-бүлөлөк када-салт менен дал келбей, натыйжада ата-эне менен баланын өз ара мамилесинин баалуулугу жоголуп, салтту эрежелер, када-салттар, үй-бүлөөлүк маданият тарбиялоонун башка векторун көрсөтүп жатат. Ошондуктан каада-салтты, үрп-адаттагы мамиленин баалуугунда балдарга жакындан тарбия берип жатышкан ата-энеге, окутуучу-тарбиячылар эски менен жыңы маданиятын ортосундагы тоскоолдуктарга билгичтик менен мамиле жасап, жумуш алып баруу сунушталат.
Түйүндүү сөздөр: психология, педагогика, үй-бүлө, салт-сана, үрп-адат, маданият, эмонсипация, вектор, тарбия, баалуулук, социалдашуу.
ПСИХОЛОГИЯ СОЦИАЛЬНЫХ БАРЬЕРОВ В ВОСПИТАНИИ ДЕТЕЙ ДОШКОЛЬНИКА В УЧЕТЕ ЦЕННОСТИ ОТНОШЕНИЙ В СЕМЬЕ
Аннотация. Проанализированы психолого-педагогические основы воспитания современных дошкольников на ценностях семейных отношений, организованных в национальных традициях, обычаях и нравственной культуре. В психологии предпринимались попытки доказать, что эти факторы, теоретические данные формирования детской личности, не совпадают с условиями эксперимента. Оно характеризуется тем, что воспитание дошкольников на основе национальных обычаев и традиций не приносит плодов, а сами они живут в вновь эмансипированной культуре и живут традициями своих предков. Семья не совпадает с традицией, в результате теряется ценность детско-родительского взаимодействия, а традиция представляется правилами, традициями, семейной культурой как еще одним вектором воспитания. Поэтому родителям, учителям и педагогам, которые внимательно прививают детям ценность традиционных и привычных отношений, рекомендуется умело преодолевать препятствия между двумя культурами.
Ключевые слова: психология, педагогика, семья, традиция, обычаи, культура, эмансипация, ценности, социализация.
Annotation. The psychological and pedagogical foundations of educating modern preschoolers on the values of family relationships organized in national traditions, customs and moral culture are analyzed. In psychology, attempts have been made to prove that these factors, theoretical data for the formation of a child’s personality, do not coincide with the experimental conditions. It is characterized by the fact that the education of preschool children on the basis of national customs and traditions does not bear fruit, and they themselves live in a newly emancipated culture and live by the traditions of their ancestors. The family does not coincide with tradition, as a result, the value of parent-child interaction is lost, and tradition is presented as rules, traditions, and family culture as another vector of education. Therefore, parents, teachers and educators who are careful to instill in children the value of traditional and customary relationships are encouraged to skillfully navigate the barriers between two cultures.
Key words: psychology, pedagogy, family, tradition, customs, culture, emancipation, values, socialization.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.24
Зикирова Ч.А.,ОшТУ, ага окутуучу,
Zikirovachynara@gmail.com
Закирова А.А., ОшТУ,окутуучу aizada.zakirova77@gmail.com
ОНЛАЙН ОКУТУУ УЧУРУНДА ТАРБИЯЛЫК ИШТЕРДИ УЮШТУРУУНУН ЖОЛДОРУ
Аннотация: Бул макалада, жалпысынан онлайн жана айрыкча англис тилин дистанттык окутуунун өзгөчөлүктөрүнө арналган. Заманбап билим берүү процессинде аралыктан окутуу технологияларын колдонуу зарылдыгы түшүндүрүлүп, аралыктан окутуунун артыкчылыктары менен кемчиликтери ачыкка чыгарылды. Дистанттык окутуунун практикалык маселесине өзгөчө көңүл бурулуп, анын формалары баяндалып, университетте англис тилинде дистанттык окутууну колдонуу идеялары сунушталды. Онлайн билим берүү, өз кызматкерлеринин көндүмдөрүн өнүктүрүүгө кызыктар уюмдарда да көбүрөөк кызыгуучуларды тартууда. Аралыктан билим берүүнүн көптөгөн түрлөрү бар, анын ичинде онлайн курстары, мобилдик тиркемелер, виртуалдык жана кеңейтилген чындыкты колдонуу. Алардын ар биринин өзүнүн жакшы жана жаман жактары бар, ошондуктан методду тандоодо студенттердин конкреттүү муктаждыктарын жана максаттарын эске алуу маанилүү. Түйүндүү сөздөр: аралыктан окутуу, көндүмдөр, онлайн курстар, англис тилин окутуу, билим берүү технологиялары
СПОСОБЫ ОРГАНИЗАЦИИ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ПРИ ОНЛАЙН ОБУЧЕНИИ
Аннотация. Статья посвящена особенностям онлайн обучения в целом и особенностям дистанционного обучения английскому языку в частности, объясняется необходимость применения дистанционных образовательных технологий в современном учебном процессе, а также раскрываются преимущества и недостатки дистанционного обучения. Особое внимание уделяется практическим вопросом дистанционного обучения, описываются его формы и предлагаются идеи по применению дистанционного обучения английскому языку в вузе. Онлайн обучение приобретает все больше клиентов в организациях, которые заинтересованы в развитии навыков своих сотрудников. Существует множество видов дистанционного образования, включая онлайн-курсы, мобильные приложения, использование виртуальной и дополненной реальности. Каждый из них имеет свои плюсы и минусы, поэтому при выборе метода важно учитывать конкретные потребности и цели обучающихся.
Ключевые слова: дистанционное обучение, навыки, онлайн-курсы, преподавание английского языка, образовательные технологии.
WAYS TO ORGANIZE ACADEMIC WORK DURING ONLINE TRAINING
Annotation. The article is devoted to the features of distance learning in general and the features of distance learning in English in particular. The necessity of using distance learning technologies in the modern educational process is explained, as well as the advantages and disadvantages of distance learning are revealed. Particular attention is paid to the practical issue of distance learning, its forms and ideas for the use of distance learning of the English language in the university are described.Distance learning is gaining more and more clients in organizations that are interested in developing the skills of their employees. There are many types of remote education, including online courses, mobile applications, and using virtual and augmented reality. Each of them has its own pros and cons, so when choosing a method, it is important to take into account the specific needs and goals of students.
Keywords: distance learning, skills, online courses, English language teaching, educational technologies.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.25
Искендер кызы Нурайым,ОшМУ, магистрант
Бообекова А.А.,ОшМУ, магистрант
МЕКЕН ТААНУУ САБАГЫН ИНТЕГРАЦИЯЛАП ОКУТУУДА ПРЕДМЕТ АРАЛЫК БАЙЛАНЫШТАР
Аннотация. Макалада жалпы орто мектептин башталгыч класстарында мекен таануу сабагын окутууда предмет аралык байланыштардын түрлөрү көптөгөн функцияларды аткара тургандыгы, гуманитардык предметтер менен байланышы көрсөтүлдү. Башталгыч класстарда мекен таануу предметин окутууда дисциплина аралык байланыштардын түрлөрү көптөгөн функцияларды аткара тургандыгы жана предметтер менен байланышы бекемделет. Предмет аралык байланыштар орто мектепте окутуунун маанилүү принциби. Предмет аралык байланыштар табигый илимий жана коомдук – гуманитардык циклдагы предметтердин байланышын камсыз кылып, аларды башталгыч класс окуучулардын эмгектенүүсү менен байланыштырат. Предмет аралык байланыштардын жардамы менен курчап турган дүйнөнү окуткан мугалими башка предметтерден берген мугалимдер менен бирдикте окуу–тарбиялык маселелерди багыттуу чече алышат, предметтердин мазмунун кеңейтет.
Түйүндүү сөздөр: интеграция, предмет аралык байланыш, илимдер аралык синтез, методологиялык синтез, илим жана коомдук практиканын синтези, предмет аралык байланыштардын функциялары, предмет аралык байланыштардын түрлөрү.
МЕЖПРЕДМЕТНЫЕ СВЯЗИ В КОМПЛЕКСНОМ ПРЕПОДАВАНИИ РОДИНОВЕДЕНИЯ
Аннотация. В статье указано виды и функции межпредметных связей в обучении предмета родиноведение, а также связи с гуманитарными предметами. Обучение в начальных классах предмета родиноведение усиливается межпредметная связь которая свою очередь выполняет несколько функций. В средней школе межпредметные связи являются важнейшими принципами обучения. Межпредметные связи обеспечивают связь между естественнонаучными и общественно-гуманитарными циклами, при изучении их у учеников начальных классов вырабается интерес к этим предметам. А также с помощью межпредметных связей учителя данных предметов совместно решают задачи учебно-воспитательной работы, расширяя содержание преметов.
Ключевые слова: межпредметные связи, межнаучный синтез, метологический синтез, синтез науки и общественной практики, функции межпредметных связей, виды межпредметных связей
INTERDISCIPLINARY CONNECTIONS IN THE INTEGRATED TEACHING OF HOMELAND STUDIES
Annotation. The article indicates the types and functions of interdisciplinary connections in teaching the subject of homeland studies, as well as connections with humanitarian subjects. Teaching in the elementary grades of the subject of homeland studies strengthens the interdisciplinary connection, which in turn performs several functions. In secondary school, interdisciplinary connections are the most important principles of learning. Interdisciplinary connections provide a link between natural science and socio-humanitarian cycles, and when studying them, primary school students develop an interest in these subjects. And also, with the help of interdisciplinary connections, teachers of these subjects jointly solve the tasks of educational work, expanding the content of premets.
Key words: interdisciplinary connections, interdisciplinary synthesis, metological synthesis, synthesis of science and social practice, functions of interdisciplinary connections, types of interdisciplinary connections.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.26
Калыкова Мээрбан Аскаралиевна,ОшМУ, магистрант
Бообекова А.А.,ОшМУ, магистрант
БАШТАЛГЫЧ КЛАССТЫН ОКУУЧУСУНУН ИНСАНДЫГЫН ӨНҮКТҮРҮҮДӨ ТАБИЯТ ТААНУУ БИЛИМИНИН МААНИСИ
Аннотация. Башталгыч класстын окуучусунун инсандыгын өнүктүрүүдө табият таануу предметинин мазмунун, окуу процессинде колдонулуучу окутуунун ыкмаларын жана формаларын өздөштүрүү менен биримдикте ишке ашкандыктан, методологиянын аталган компоненттеринин ар бирин талдоодо бул потенциалды ишке ашыруу маселелери белгиленет. Башталгыч илимий билим берүүнүн калыптануу жана өнүгүү тарыхы мындай билим берүүнүн жактоочулары менен каршылаштарынын ортосундагы күрөш менен мүнөздөлөт. Табигый илимди колдоочулардын эң орчундуу аргументтеринин бири баланын инсандыгын өнүктүрүүдө анын эбегейсиз зор мааниси болуп келген. Табигый илимдердин белгилүү бир көлөмүн, анын ичинде экологиялык билимдерди жана практикалык көндүмдөрдү калыптандыруу менен табият таануу курстары адамдын жалпы маданиятынын ажырагыс бөлүгү болгон баланын эрудициясын өнүктүрөт.
Түйүндүү сөздөр: табият таануу, өнүгүү потенциалы, инсандыгын өнүктүрүү, методология, окутуунун ыкмалары, формалары, компоненттер, классификация.
ЗНАЧЕНИЕ ЕСТЕСТВЕННОНАУЧНОГО ОБРАЗОВАНИЯ В РАЗВИТИИ ЛИЧНОСТИ МЛАДШЕГО ШКОЛЬНИКА
Аннотация. Поскольку развитие личности ученика начальной школы происходит в единстве с усвоением содержания предмета естествознания, методов и форм обучения, применяемых в процессе обучения, при анализе каждого из названных компонентов методологии намечаются вопросы реализации этого потенциала. История становления и развития начального научного образования характеризуется борьбой между сторонниками и противниками такого образования. Одним из наиболее веских аргументов сторонников естественных наук всегда было его огромное значение для развития личности ребенка. Развивая определенный объем естественных наук, включая экологические знания и практические навыки, курсы естествознания развивают эрудицию ребенка, которая является неотъемлемой частью общей культуры человека.
Ключевые слова: естествознание, потенциал развития, развитие личности, методика, методы обучения, формы, компоненты, классификация.
Annotation. Since the development of the personality of a primary school student occurs in unity with the assimilation of the content of the subject of natural science, methods and forms of education used in the learning process, the analysis of each of these components of the methodology outlines the issues of realizing this potential. The history of the formation and development of primary scientific education is characterized by a struggle between supporters and opponents of such education. One of the most compelling arguments of the supporters of natural sciences has always been its great importance for the development of a child’s personality. By developing a certain amount of natural sciences, including environmental knowledge and practical skills, natural science courses develop a child’s erudition, which is an integral part of the general human culture.
Key words: natural science, developmental potential, personality development, methodology, teaching methods, forms, components.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.27
Келдибек кызы Айназик,ОшМУ, магистрант
Алиева Канышай Уларовна,ОшМУ, доцент
СОЦИАЛДЫК ПЕДАГОГДУН ПЕДАГОГИКАЛЫК ИШМЕРДҮҮЛҮГҮНҮН ӨЗГӨЧӨЛҮКТӨРҮ
Аннотация. Кыргызстандын мектептеринин окуучуларынын социалдык маселелерин чечүү көп жылдык тажрыйбаларга таянат. Адатта балдарга байланышкан маселени буга чейин класс жетекчи чечип, социалдык педагогдун, социалдык кызматкерлердин функциялары анчалык зарыл болгон эмес. Бирок, ар кандай ички жана сырткы саясий экономикалык кырдаал баланы башкарууда класс жетекчинин жетишпей жаткандыгына маани берип, учурда жалпы билим берүүчү орто мектептерде жаңы атайын мектептик кызмат түзүлдү. Ал социалдык педагогдун кызматы. Социалдык педагог – бул адистик, мектептеги түрдүү адистиктеги мугалимдердин ишмердүүлүгүнө методикалык сунуш берет. Мындан башка окуучулар менен жекече социалдык- педагогикалык иштерди, түрдүү топтогу мектеп окуучулары, алардын ата-энелери , мугалимдер менен тыгыз байланышта иш алып барат.
Түйүндүү сөздөр: социалдык педагог, укук, милдет, жоопкерчилик, коом,социалдык проблемалар, камкордук, педагогикалык кеңеш.
ОСОБЕННОСТИ ПЕДАГОГИЧЕСКОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ СОЦИАЛЬНОГО ПЕДАГОГА
Аннотация. Решение социальных проблем учащихся школ Кыргызстана основано на многолетнем опыте. Обычно проблему, связанную с детьми, решал классный руководитель, а функции социального педагога и социальных работников были не столь необходимы. Однако различные внутренние и внешние политические и экономические ситуации придали большое значение отсутствию классного руководителя по управлению детьми, и в настоящее время в общеобразовательных средних школах создана новая специальная школьная служба. Он социальный педагог. Социальный педагог – специальность, обеспечивающая методическое обеспечение деятельности учителей различных специальностей в школе. Кроме того, он проводит индивидуальную социально-педагогическую работу со студентами, в тесном контакте с разными группами школьников, их родителями и учителями.
Ключевые слова: социальный педагог, право, обязанность, ответственность, общество, социальные проблемы, забота, педагогический совет.
FEATURES OF THE PEDAGOGICAL ACTIVITY OF A SOCIAL PEDAGOGUE
Аnnotation. Solving the social problems of students of Kyrgyzstan’s schools is based on many years of experience. Usually, the problem related to children was solved by the class teacher, and the functions of the social teacher and social workers were not so necessary. However, various internal and external political and economic situations have given importance to the lack of a class teacher in the management of children, and now a new special school service has been created in general education secondary schools. He is a social educator. Social pedagogue is a specialty that provides methodical suggestions for the activities of teachers of various specialties at school. In addition, he conducts individual socio-pedagogical work with students, in close contact with different groups of schoolchildren, their parents, and teachers.
Key words: social pedagogue, right, duty, responsibility, society, social problems, care, pedagogical advice.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.28
Максудова Шахризода Фарходовна,ОшМУ, магистрант
КЕНЖЕ МЕКТЕП ОКУУЧУЛАРЫНЫН АРАСЫНДАГЫ МАМИЛЕЛЕРДИ КАЛЫПТАНДЫРУУ ӨЗГӨЧӨЛҮКТӨРҮ
Аннотация. Бул макалада кенже мектеп жашындагы балдардын инсандар аралык мамилелерин калыптандыруунун өзгөчөлүктөрү каралат. Бул мезгилде балдар социалдык көндүмдөрдү жаңыдан үйрөнүп, курчап турган дүйнө менен өз ара аракеттенүүнү үйрөнө башташат. Бул макаланын максаты кенже окуучулардын арасындагы мамилелерди түзүү өзгөчөлүктөрүн талдоо жана бул жараянга таасир этүүнү аныктоо болуп саналат. Психологиялык жана социологиялык изилдөөлөрдүн негизинде жаш курактык өзгөчөлүктөрдүн социалдык көндүмдөрдүн өнүгүшүнө тийгизген таасирин, ошондой эле бул процессте үй-бүлөнүн жана тарбиялык чөйрөнүн ролун талдайт. Чоңдордун колдоо жана түшүнүү, ошондой эле кенже мектеп окуучуларынын ийгиликтүү социалдык адаптацияланышы жана алардын коомго аралашуусу үчүн жагымдуу атмосфераны түзүүнүн маанилүүлүгү баса белгиленген.
Түйүндүү сөздөр: кенже мектеп окуучулары, үй-бүлө, ата-эне, мугалим, мамилелер, инсандар аралык мамилелер, калыптандыруу, баарлашуу көндүмдөрү.
ОСОБЕННОСТИ ФОРМИРОВАНИЯ ВЗАИМООТНОШЕНИЙ У МЛАДШИХ ШКОЛЬНИКОВ
Аннотация. В данной статье рассматриваются особенности формирования межличностных отношений у детей младшего школьного возраста. В этот период дети начинают заново осваивать социальные навыки и учиться взаимодействовать с окружающим миром. Целью данной статьи является анализ особенностей формирования взаимоотношений между младшими школьниками и выявление влияния на этот процесс. На основе психологических и социологических исследований анализируется влияние возрастных особенностей на развитие социальных навыков, а также роль семьи и образовательной среды в этом процессе. Подчеркивается важность создания благоприятной атмосферы для поддержки и понимания со стороны взрослых, а также для успешной социальной адаптации младших школьников и их участия в жизни общества.
Ключевые слова: младшие школьники, семья, родители, учитель, отношения, межличностные отношения, формирование, коммуникативные навыки.
FEATURES OF THE FORMATION OF RELATIONSHIPS AMONG YOUNGER STUDENTS
Annotation. This article discusses the features of the formation of interpersonal relationships in primary school children. During this period, children begin to relearn social skills and learn to interact with the world around them. The purpose of this article is to analyze the peculiarities of the formation of relationships between younger schoolchildren and identify the impact on this process. Based on psychological and sociological research, the influence of age characteristics on the development of social skills, as well as the role of the family and the educational environment in this process, is analyzed. The importance of creating a favorable atmosphere for support and understanding from adults, as well as for the successful social adaptation of younger schoolchildren and their participation in society is emphasized.
Key words: primary school students, family, parents, teachers, relationships, interpersonal relationships, formation, communication skills.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.29
Мамашова Гүлүм Сабыровна,ОшМУ, магистрант
Тойчуев Т.К., ОшМУ, доцент
ТҮШҮНДҮРМӨЛҮҮ КӨРКӨМ ОКУУНУН САПАТТЫК БАСКЫЧТАРЫ
Аннотация. Адам баласынын, айрыкча, балдардын турмушунда китептин зор мааниси бар экендиги далилдөөнү талап кылбайт. Турмуштук тажрыйбасы аз, билим денгээли чектелген, оозеки жана жазуу речтери жарды окуучуларды “жарыкка” жетелеп чыгарууда, алардын айлана-чөйрөгө, коомго болгон көз карашын калыптандырууда, эстетикалык табитин өстүрүп, ышкысын ойготууда, эркин бекемдеп, адептүүлүккө тарбиялоодо китептин, анын ичинде көркөм китептин ролу зор. Көркөм чыгармалар жеке гана булар эмес, билим берүүчүлүк да мааниге ээ. Н. К. Крупская бул туурасында “Балдар адабияты жана балдардын окуусу жөнүндө” деген эмгегинде мындай деп жазган: “Балдардын китеп окуусу жөнүндөгү маселе – бул эн маанилүү маселелердин бири. Китеп окуу чондорго караганда балдардын өмүрүндө алда канча зор роль ойнойт. Бала чакта окуган китеп өмүр бою болбосо да, эстеринде узака чейин бекем сакталат да, алардын келечектеги өсүшүнө таасир берет. Окуган китептери аркылуу балдардын дүйнөгө болгон түшүнүктөрү белгилүү бир өлчөмдө кеңейет. Китептер аларда белгилүү жүрүш-туруштарды иштеп чыгарат”.
Бул макалада түшүндүрмөлүү көркөм окуунун сапаттык баскычтары, алардын окуу көндүмдөрүн арттыруудагы ролу жана бул баскычтарды ырааттуу ишке ашыруунун жолдору тууралуу сөз болот.
Түйүндүү сөздөр: окуу көндүмдөрү, үндүн тону, үндүн күчү, ритмди колдонуу, кептин темпи (тездетүү же басаңдатуу), тыным жасоо, тондун методикасы, окуу, текст, фраза.
КАЧЕСТВЕННЫЕ ЭТАПЫ ОБЪЯСНИТЕЛЬНОГО ВЫРАЗИТЕЛЬНОГО ЧТЕНИЯ
Аннотация. Тот факт, что книга имеет большое значение в жизни людей, особенно детей, не требует доказательств. Книга, в том числе художественная, играет большую роль в воспитании у учащихся, имеющих малый жизненный опыт, ограниченный уровень образования, устной и письменной речи, воспитании нравственности, формировании у них взглядов на окружающую среду, общество, воспитании эстетического вкуса и страсти. Произведения искусства имеют не только личное, но и образовательное значение. Н. К. Крупская писала об этом в своей работе “о детской литературе и детском чтении”: “вопрос о детском чтении-один из важнейших. Чтение играет гораздо большую роль в жизни детей, чем у взрослых. Даже если книга, которую Вы читаете в детстве, не является пожизненной, она может длительное время оставаться в памяти и влиять на их будущий рост. Через книги, которые они читают, представления детей о мире расширяются до определенной степени. Книги развивают в них определенное поведение”.
В данном статье речь идет о качественных этапах объяснительного чтения, об их ролы в повышенных учебных навыков и путях последовательной реализации данных этапа.
Ключевые слова: учебные навыка, голосовой тон, сила голоса, применение ритма, темпы речи (ускорение или ослабление), пауза, методика тона, чтение, текст, фраза.
QUALITATIVE STAGES OF EXPLANATORY EXPRESSIVE READING
Annotation. The fact that the book is of great importance in the lives of people, especially children, does not require proof. The book, including fiction, plays an important role in educating students with little life experience, limited level of education, oral and written speech, education of morality, formation of their views on the environment, society, education of aesthetic taste and passion. Works of art have not only personal, but also educational significance. N. K. Krupskaya wrote about this in her work “on children’s literature and children’s reading”: “the issue of children’s reading is one of the most important. Reading plays a much bigger role in children’s lives than in adults. Even if the book you read as a child is not lifelong, it can remain in the memory for a long time and influence their future growth. Through the books they read, children’s ideas about the world expand to a certain extent. Books develop certain behaviors in them.”
This article deals with the qualitative stages of explanatory reading, their role in improving learning skills and ways to consistently implement these stages.
Key words: training skills, voice tone, voice strength, rhythm application, speech rate (acceleration or attenuation), pause, tone technique, reading, text, phrase .
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.30
Молдалиева Айнура Толоновна,ОшМУ, магистрант
Тойчуев Т.К., ОшМУ, доцент
ОКУУ КӨНДҮМДӨРҮН АРТТЫРУУ СТРАТЕГИЯСЫ
Аннотация. Окуу – бул татаал процесс. Окуу жаңы маалыматты кабыл алуунун негизги булагы катары каралат. Мектепке окуучулардын окуу көндүмдөрүнө ээ болуусу башка предметтерди ийгиликтүү окуп үйрөнүүгө, өздөштүрүүгө негизги фактор болуп саналат. “Окуу” термини ар түрдүү мааниде колдонулат: тар мааниде алсак – бул, окуу көндүмдөрүн калыптандыруу; окуу техникасын өздөштүрүү; кең мааниде болсо- окуу техникасынын өздөштүрүү менен бирге окуп түшүнүүгө жетиштүү. Биз “окуу” терминин окуу ишмердүүлүгүн бир түрү катары карайбыз. Башталгыч класстардагы окуучулардын окуу көндүмдөрү негизинен адабий окуу предметинде калыптанат жана ал башталгыч мектептеги бардык окуу предметтерин окуп үйрөнүүдө башкы курал болот. Окуу көндүмдөрү бардык окуу предметтерин окуп үйрөнүүдө активдүү колдонулуп, алар аркылуу башка окуу предметтер өздөштүрүлөт. Бул макалада окуучунун окуу көндүмдөрүн арттырууда стратегиялардын орду, аларды текст менен иштөөдө колдонуунун жолдору баяндалат.
Түйүндүү сөздөр: стратегия, иллюстрациялар, визуалдаштыруу, графикалык уюштургучтар, көйгөйлөрдү чечүү, болжолдоо, идея, тажрыйба, сюжет, каарман.
СТРАТЕГИЯ УВЕЛИЧЕНИЯ УЧЕБНЫХ НАВЫКОВ
Аннотация. Обучение – сложный процесс. Обучение рассматривается как основной источник получения новой информации. Приобретение школьниками навыков чтения является основным фактором успешного изучения и освоения других предметов. Термин “чтение” употребляется в разных значениях: в узком смысле – это формирование навыков чтения; овладение техникой чтения; в широком смысле-освоение техники чтения вместе с пониманием прочитанного. Мы рассматриваем термин “обучение” как форму учебной деятельности. Навыки чтения учащихся начальной школы в основном формируются в литературном учебном предмете, и он будет основным инструментом в обучении чтению по всем учебным предметам в начальной школе. Навыки чтения активно используются в обучении чтению по всем учебным предметам, посредством которых осваиваются другие учебные предметы.
В данном статье речь идет о месте стратегий в увеличения учебных навыков об их использовании в работе с текстом.
Ключевые слова: стратегия, иллюстрации, визуализация, графические организаторы, решение проблем, прогнозирование, идея, опыт, сюжет, персонаж.
Annotation. Learning is a complex process. Learning is considered as the main source of new information. The acquisition of reading skills by schoolchildren is the main factor in the successful study and development of other subjects. The term “reading” is used in different meanings: in a narrow sense, it is the formation of reading skills; mastering the technique of reading; in a broad sense, mastering the technique of reading along with reading comprehension. We consider the term “learning” as a form of educational activity. The reading skills of elementary school students are mainly formed in the literary academic subject, and it will be the main tool in teaching reading in all academic subjects in elementary school. Reading skills are actively used in teaching reading in all academic subjects, through which other academic subjects are mastered.
This article is about the place of strategies in increasing educational skills about their use in working with text.
Key words: strategy, illustrations, visualization, graphic organizers, problem solving, forecasting, idea, experience, plot, character.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.31
Молдогозуева Гулзина,ОшМУ, магистрант
БАШТАЛГЫЧ КЛАССТАРДА КӨРКӨМ САБАТТУУЛУККА ОКУТУУНУН МАЗМУНУ, МАКСАТЫ ЖАНА МИЛДЕТТЕРИ
Аннотация. Көркөм сабаттуулук – адамдын обьективдүү чындыкка карата болгон белгилүү көркөм-сабаттуулукка мамилесин калыптандыруу. Көркөм сабаттуулукка окутуу процессинде белгилүү коомдогу көркөм- баалуулуктардын дүйнөсүнө берилүүчү мүнөздөмөлөргө ылайык инсандын ошол баалуулуктарга карата туура багыты иштелип чыгууга тийиш. Ошол эле учурда көркөм сабаттуулукка окутуу процессинде инсандагы обьективдүү чындыкты көркөм-эстетикалык кабыл кылып, көркөм-эстетикалык баалоо жөндөмүн калыптандыруу жана өстүрүү, көркөм табитин жана идеалын окутуулоо менен анын сулуулуктун закон ченемдүүлүгүнө ылайык чыгармачылык жөндөмүн, искусстводо, эмгек ишмердүүлүгүндө, жашоо турмушунда, жүруш-турушунда көркөм-эстетикалык баалуулуктарды жаратуу жөндөмдүүлүгүн калыптандырыруу.
Түйүндүү сөздөр: башталгыч класс, көркөм сабаттулук, көркөм баалуулук, окутуу процесси, эстетика, формализм, ооз эки чыгарма, социалист-утописттер.
СОДЕРЖАНИЕ, ЦЕЛЬ И ЗАДАЧИ ПРЕПОДАВАНИЯ ХУДОЖЕСТВЕННОЙ ГРАМОТНОСТИ В НАЧАЛЬНЫХ КЛАССАХ
Аннотация. Художественная грамотность – это формирование отношения человека к известной художественной грамотности по отношению к объективной действительности. В процессе обучения художественной грамотности, согласно характеристикам, данным миру художественных ценностей в определенном обществе, должна вырабатываться правильная ориентация человека на эти ценности. В то же время в процессе обучения художественной грамотности объективную действительность в человеке следует воспринимать художественно и эстетично, формируя и развивая способность художественно и эстетически ценить, а обучая художественному вкусу и идеалам – его творческие способности в соответствии с ними. с законами красоты, в искусстве, творчестве, жизни и поведении формирование способности создавать художественно-эстетические ценности.
Ключевые слова: начальная школа, художественная грамотность, художественная ценность, учебный процесс, эстетика, формализм, устное творчество, социалисты-утописты.
CONTENT, PURPOSE AND OBJECTIVES OF TEACHING ARTISTIC LITERACY IN PRIMARY CLASSES
Annotation. Artistic literacy is the formation of a person’s attitude towards known artistic literacy in relation to objective reality. In the process of teaching artistic literacy, according to the characteristics given to the world of artistic values in a particular society, the correct orientation of a person towards these values must be developed. At the same time, in the process of teaching artistic literacy, objective reality in a person should be perceived artistically and aesthetically, forming and developing the ability to appreciate artistically and aesthetically, and by teaching artistic taste and ideals – his creative abilities in accordance with them. with the laws of beauty, in art, creativity, life and behavior, the formation of the ability to create artistic and aesthetic values.
Key words: primary school, artistic literacy, artistic value, educational process, aesthetics, formalism, oral creativity, utopian socialists.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.32
Мусаева Жумакан,ОшМУ, магистрант
Абдувапова А.Т.,ОшМУ, улук окутуучу
МАМЛЕКЕТТИК САЯСАТ ИШКЕ АШЫРЫЛУУДАГЫ ҮЙ- БҮЛӨЛҮК КЫЗЫКЧЫЛЫКТАРДЫ ЖАКШЫРТУУНУН НЕГИЗГИ БАГЫТТАРЫ
Аннотация. Макала үй- бүлөнүн кызыкчылыктарын ишке ашырууда мамлекеттик саясаттын негизги багыттарын өркүндөтүү маселелерин изилдөөгө арналган. Кыргызстанда биринчи кезекте конституциялык укуктарды камсыз кылуу жана ишке ашыруу менен байланышкан көйгөйдү мамлекетке башкача кароого жана талдап чыгууга мүмкүндүк берүүчү так мамлекеттик үй- бүлөлүк саясаттын зарылдыгына байланыштуу артыкчылыктуу милдеттер белгиленген.
Түйүндүү сөздөр: мамлекеттик үй-бүлө саясаты, үй-бүлө, үй-бүлөнүн, энеликтин жана баланын таламдары, коргоо механизми, жарандардын укуктары жана эркиндиктери, үй-бүлөнү коргоо жана коргоо, чаралардын комплекси, конституция.
ОСНОВНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ УЛУЧШЕНИЯ СЕМЕЙНЫХ ИНТЕРЕСОВ ПРИ РЕАЛИЗАЦИИ ГОСУДАРСТВЕННОЙ ПОЛИТИКИ
Аннотация. Статья посвящена изучению вопросов совершенствования основных направлений государственной политики в реализации интересов семьи. В Кыргызстане намечены приоритетные задачи в первую очередь в связи с необходимостью четкой государственной семейной политики, позволяющей государству по – другому рассматривать и анализировать проблему, связанную с обеспечением и реализацией конституционных прав.
Ключевые слова: государственная семейная политика, семья, интересы семьи, материнства и ребенка, механизм защиты, права и свободы граждан, защита и защита семьи, комплекс мер, конституция.
THE MAIN DIRECTIONS OF IMPROVING FAMILY INTERESTS IN THE IMPLEMENTATION OF STATE POLICY
Annotation. The article is devoted to the study of the issues of improving the main directions of state policy in the realization of the interests of the family. Priority tasks have been outlined in Kyrgyzstan, primarily in connection with the need for a clear state family policy that allows the state to consider and analyze the problem related to the provision and implementation of constitutional rights in a different way.
Key words: state family policy, family, interests of the family, motherhood and child, protection mechanism, rights and freedoms of citizens, protection and protection of the family, a set of measures, the constitution.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.332
Найманбаев Муктарбек Жумашович,Б.Осмонов атындагы ЖАМУ,
п.и.к., доцент Маматкулова А., Б.Осмонов атындагы ЖАМУ, магистрант
ЖОМОКТОР АРКЫЛУУ БАЛДАРДЫ АКЫЛ-ЭСТҮҮЛҮККӨ ЖАНА АДЕП-АХЛАККА ТАРБИЯЛОО
Аннотация: Макалада мектепке чейинки жана кенже мектеп жашындагы балдарды жомок аркылуу жүрүм-турумуна, кулк-мүнөзүнө таасир этип, акыл-эстүүлүккө, адеп-ахлакка тарбиялоо идеялары берилген. Ошондой эле жомокторду колдонууда тиешелүү методдорду, ыкмаларды пайдалануу жолдору жана этаптар боюнча иш жүргүзүү маселелери көрсөтүлгөн. Андан сырткары жомоктор менен иштөөдө ата-энелерди тартуу менен аларга методиканы үйрөтүү маселеси камтылган.
Түйүндүү сөздөр: мектепке чейинки курак, кенже мектеп жашындагы курак, жомок, акыл-эстүүлүк, адеп-ахлак, жомоктук каармандар, тарбиялоо, жүрүм-турум, идея.
ВОСПИТАНИЕ ИНТЕЛЛЕКТА И НРАВСТВЕННОСТИ ДЕТЕЙ ЧЕРЕЗ СКАЗКИ
Аннотация: В статье представлены идеи воспитания детей дошкольного и младшего школьного возраста в области разумности и нравственности путем воздействия на их поведение и характер посредством сказок. Также обозначены вопросы работы над этапами и способами использования соответствующих методов и приемов в использовании сказки. Кроме того, включена проблема обучения их методам вовлечения родителей в работу со сказками.
Ключевые слова: дошкольный возраст, младший школьный возраст, сказка, разум, мораль, сказочные персонажи, воспитание, поведение, идея.
EDUCATION OF CHILDREN’S INTELLIGENCE AND MORALITY THROUGH FAIRY TALES
Annotation: The article presents ideas for educating children of preschool and primary school age in the field of rationality and morality by influencing their behavior and character through fairy tales. Issues of working on the stages and ways of using appropriate methods and techniques in using a fairy tale are also outlined. In addition, the problem of teaching them methods of involving parents in working with fairy tales is included.
Key words: preschool age, primary school age, fairy tale, mind, morality, fairy-tale characters, education, behavior, idea.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.34
Оморов Сейитбек,ОшМУ, магистрант
КЛАСС ЖЕТЕКЧИНИН ИШМЕРДҮҮЛҮГҮН ӨНҮКТҮРҮҮНҮН ПЕДАГОГИКАЛЫК ШАРТТАРЫ
Аннотация. Бул макалада класс жетекчинин ишмердүүлүгүн компетенттүүлүк негизде өнүктүрүүнүн педагогикалык шарттары жана аларды камсыз кылууунун формалары, методдору, каражаттары талдоого алынды. Класс жетекчин ишмердүүлүгүн өнүктүрүү татаал педагогикалык система. Ар кандай эле педагогикалык системанын реалдуу педагогикалык процесстин компонентине айланышы белгилүү педагогикалык шарттарды сактоодон көз каранды. Ушундан улам класс жетекчинин ишмердүүлүгүн өнүктүрүү боюнча педагогикалык процесс кайтарымдуу жана туруктуу натыйжаларды жаратышы үчүн макалабыздын жыйынтыктоочу этабы катары аны камсыз кылуучу педагогикалык шарттарды аныктоо зарылчылыгы келип чыкты.
Түйүндүү сөздөр: класс жетекчи, ишмердүүлүк, педагогикалык шарттар, кенже класстын окуучулары, өнүктүрүү, методдор.
ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ УСЛОВИЯ РАЗВИТИЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ КЛАССНОГО УЧИТЕЛЯ
Аннотация. В статье проанализированы педагогические условия компетентностного развития деятельности классного руководителя, а также формы, методы и средства их обеспечения. Развитие деятельности классного руководителя представляет собой сложную педагогическую систему. Превращение любой педагогической системы в составную часть реального педагогического процесса зависит от соблюдения определенных педагогических условий. В связи с этим на заключительном этапе нашей статьи необходимо определить педагогические условия, обеспечивающие его, чтобы педагогический процесс развития деятельности классного руководителя создавал возвратные и устойчивые результаты.
Ключевые слова: классный руководитель, деятельность, педагогические условия, младшие школьники, развитие, методы.
PEDAGOGICAL CONDITIONS FOR THE DEVELOPMENT OF THE CLASSROOM TEACHER’S ACTIVITY
Аnnotation. The article analyzes the pedagogical conditions for the competence development of the class teacher’s activities, as well as the forms, methods and means of ensuring them. The development of the activities of the class teacher is a complex pedagogical system. The transformation of any pedagogical system into an integral part of the real pedagogical process depends on compliance with certain pedagogical conditions. In this regard, at the final stage of our article, it is necessary to determine the pedagogical conditions that ensure that the pedagogical process of developing the activities of the class teacher creates return and sustainable results.
Key words: class teacher, activities, pedagogical conditions, primary schoolchildren, development, methods.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.35
Турдубаева Кандалатхан Ташполотовна,ОшМПУ, п.и.к., доцент,
kandalathanturdubaeva@gmail.com
Кaмчиевa Aлтынaй Оcмонaлиевнa, ОшМПУ, мaгиcтрaнт
БAШТAЛГЫЧ КЛACCТЫН МAТЕМAТИКA CAБAКТAРЫНДA ӨЗ AЛДЫНЧA ИШТИ УЮШТУРУУНУН МЕТОДИКACЫ
Aннотaция. Бул мaкaлaдa бaштaлгыч клaccтын мaтемaтикa caбaктaрындa окуучулaрдын өз aлдынчaлыгын өнүктүрүү процеccи репродуктивдүү ишмердүүлүктөн чыгaрмaчылык ишмердүүлүккө чейин кaрaлaт, окутуу жaнa тaaнып–билүү иш-aрaкеттерин туурa уюштуруунун нaтыйжacы, .окуучулaрдын өз aлдынчa иштөөcү өзүн–өзү aңдaп–билүүгө, жоопкерчилик менен мaмиле жacоого жaнa өзүн–өзү тaртипке жетишерлик жогорку денгээлин тaлaп кылуугa бaгыттaлгaн окуу иш–чaрaлaрдын жогорку түрү кaтaры кaрaлaт. Ошондой эле өз aлдынчa иштөөcүн уюштуруунун методикacы жaнa aндaн күтүлүүчү нaтыйжaлaры жөнүндө берилди.
Түйүндүү cөздөр. өз aлдынчa иштөө, окуучу, бaштaлгыч билим берүү, окуу процеccи, мугaлим, өзүн–өзү aңдaп–билүү, жоопкерчилик менен мaмиле жacоо.
МЕТОДИКA ОРГAНИЗAЦИИ CAМОCТОЯТЕЛЬНОЙ РAБОТЫ НAЧAЛЬНЫХ КЛACCОВ НA УРОКAХ МAТЕМAТИКИ
Aннотaция. В дaнной cтaтье рaccмaтривaетcя процеcc рaзвития caмоcтоятельноcти учaщихcя нa урокaх мaтемaтики в нaчaльной школе от репродуктивной к творчеcкой деятельноcти, результaт прaвильной оргaнизaции учебно–познaвaтельной деятельноcти, caмоcтоятельнaя рaботa учaщихcя приводит к caмоcознaнию, ответcтвенному поведению и уверенноcти в cебе. рaccмaтривaетcя кaк выcокий вид учебной деятельноcти, нaпрaвленный нa требовaние доcтaточно выcокого уровня диcциплины. Тaкже было рaccкaзaно о методе оргaнизaции caмоcтоятельной рaботы и ожидaемых от нее результaтaх.
Ключевые cловa: Caмоcтоятельнaя рaботa, ученик, нaчaльное обрaзовaние, процеcc обучения, учитель, caмоcознaние, ответcтвенный подход.
METHODOLOGY OF ORGANIZATION OF INDEPENDENT WORK OF PRIMARY CLASSES IN MATHEMATICS LESSONS
Annotasion. This article examines the process of developing student independence in mathematics lessons in primary school from reproductive to creative activity, the result of the correct organization of educational and cognitive activities, independent work of students leads to self-awareness, responsible behavior and self-confidence. is considered as a high type of educational activity aimed at requiring a fairly high level of discipline. They also talked about the method of organizing independent work and the results expected from it.
Key words. Independent work, student, primary education, learning process, teacher, self-awareness, responsible approach.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.36
Сакиева Саипжамал Салайдиновна,Б.Осмонов ат. ЖАМУ,п.и.д., профессор
Нуритдинова Умидахон Абдумуталибовна,Б.Осмонов ат. ЖАМУ, магистрант
Аннотация. Бир кездерде адамдар логопедиянын бар экенин да билбейт эле. Бирок жыл өткөн сайын бул илимий тармакка болгон муктаждык өсүп жатат. Андыктан учурдагы заманбап логопедия кадимки логопедиядан кыйла айырмаланат. Бул макалада логопедиянын учурдагы абалы жана ага болгон муктаждык жөнүндө айтылат. Макала жеке изилдөөлөр менен гана чектелип калбастан, улуу окумуштуулардын билдирмелери менен коштолот.
Түйүндүү сөздөр: Логопедия, кеп, илим, сүйлөө, мектеп, бала бакча, тарых, окумуштуу.
Аннотация. Когда-то люди даже не знали о существовании логопедии. Но с каждым годом потребность в этой научной области растет. Поэтому современная логопедия значительно отличается от древней логопедии. В этой статье разъясняется текущее состояние логопедии и про ее необходимости. Статья не ограничивается лишь исследованиями, но сопровождается исследовательскими цитатами великих ученых.
Ключевые слова: Логопедия, речь, наука, речь, школа, детский сад, история, ученый.
Annotasion. Once upon a time, people did not even know about the existence of speech therapy. But every year the need for this scientific field is growing. Therefore, modern speech therapy differs significantly from ancient speech therapy. This article explains the current state of speech therapy and its necessity. The article is not limited to research, but is accompanied by research quotes from great scientists.
Keywords: Speech therapy, speech, science, speech, school, kindergarten, history, scientist.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.37
Ходжаева Зарина Эркенжановна,
ОшГУ, Кызыл-Кийский лицей имени И.Раззакова, учитель начальных классов, магистрант,
zarinasapat@gmail.com
ЕДИНИЦЫ ИЗМЕРЕНИЯ В МАТЕМАТИКЕ ЧЕРЕЗ ИГРЫ НА УРОКАХ
Аннотация. Статья посвящена анализу эффективности использования игровых методик на уроках математики для изучения единиц измерения. Рассматриваются различные подходы к внедрению игровых элементов в учебный процесс, их влияние на повышение интереса и мотивации учащихся. Приводятся результаты исследований, демонстрирующие улучшение усвоения материала и повышение эффективности обучения.
Ключевые слова: игровые методики, математика, единицы измерения, обучение, инновационные технологии.
КЛАССТАГЫ ОЮНДАР АРКЫЛУУ МАТЕМАТИКА БОЮНЧА ӨЛЧӨӨ БИРДИКТЕРИ
Аннотация. Макала өлчөө бирдиктерин изилдөө үчүн математика сабактарында оюн ыкмаларын колдонуунун натыйжалуулугун талдоого арналган. Оюндун элементтерин окуу процессине киргизүүнүн ар кандай жолдору, алардын окуучулардын кызыгуусун жана мотивациясын жогорулатууга тийгизген таасири каралат. Изилдөөнүн натыйжалары окуунун жакшыргандыгын жана окуунун натыйжалуулугун жогорулатууну көрсөткөн.
Түйүндүү сөздөр: оюн техникасы, математика, өлчөө бирдиктери, окутуу, инновациялык технологиялар.
UNITS OF MEASUREMENT IN MATHEMATICS THROUGH GAMES IN THE CLASSES
Annotation. The article is devoted to analyzing the effectiveness of using game techniques in mathematics lessons to study units of measurement. Various approaches to the introduction of game elements into the educational process, their impact on increasing the interest and motivation of students are considered. Research results are presented that demonstrate improved learning and increased learning efficiency.
Key words: gaming techniques, mathematics, units of measurement, training, innovative technologies.
УДК 330.34 DOI:10.58494/esai.24(8).2024.38
Пакирдинов Рустам Рахматуллаевич, ОшТУ,т.и.к., доцент
е-mail: Rustam.pakirdinov@mail.ru
Пакырдинов Махамадаким Рахматуллаевич, ОшТУ, ст.преподаватель
Арыкбаев Идрис Мизанович, ОшТУ, ст.преподаватель
РАЗРАБОТКА СТАНКА С ЭЛЕКТРИЧЕСКИМ БЕТОНОЛОМОМ
Аннотация. В статье обсуждается станок колесный несамоходный электрического бетонолома, предназначенный для перемещения к месту работы и обратно, а также для облегчения манипулирования вручную тяжелым электрическим бетоноломом в процессе разрушения железобетона, асфальтобетона, каменистого и мерзлого грунтов, а также других твердых искусственных и природных материалов.
Ключевые слова: отбойные молотки, станок, колеса, несамоходный, ударник.
ЭЛЕКТР-БЕТОН СЫНДЫРГЫЧ МЕНЕН СТАНОКТУ ЖАРАТУУ
Аннотация. Макалада дөңгөлөктүү өзү жүрбөгөн электр-бетон сындыргычы талкууланат, ал барып-келүү үчүн, ошондой эле темир-бетонду, асфальт-бетонду, таштарды ошондой эле башка катуу жасалма жана табигый материалдарды бузуу процессинде оор электр-бетон сындыргычты кол менен башкарууну жеңилдетет.
Түйүндүү сөздөр: уруучу балкалар, станок, дөңгөлөктөр, өзү жүрбөгөн, сокку уруучу.
CREATION OF A WHEELED NON-SELF-PROPELLED MACHINE WITH AN ELECTRIC CONCRETE BREAKER
Annotation.The article discusses a wheeled non-self-propelled electric concrete breaker, designed to move to and from the work site, as well as to facilitate manual manipulation of a heavy electric concrete breaker in the process of destroying reinforced concrete, asphalt concrete, rocky and frozen soils, as well as other hard artificial and natural materials.
DOI:10.58494/esai.24(8).2024.397
Пакырдинов Махамадаким Рахматуллаевич, ОшТУ, ст.преподаватель
Арыкбаев Идрис Мизанович, ОшТУ, ст.преподаватель
Аннотация. Бул жумушта Ош жылуулук электр борборун модернизациялоодо кыска туташууларды эсептөөнүн негизинде инженердик эсептөөлөр жана жабдууларды тандоону жүргүзүү. Жылуулук электр станциясынын структуралык схемасына ылайык эки вариантта каралат. Маселени чечүү үчүн төмөндөгү тартип менен аткаруу: структуралык схеманын техникалык мүмкүн болгон варианттарын түзүү жана ишенимдүүлүктү эске алуу менен ылайыктуусун негиздүү тандоо; техникалык-экономикалык көрсөткүчтөрдүн негизинде эсептөөлөрдү жана салыштырууларды колдонуу менен жылуулук электр станцияларынын жаңы структуралык схемаларына баа берүү; кыска туташуу жерлеринде өтмө токтун маанилерин, сокку ток жана анын эффективдүү маанилерин аныктоо менен кыска туташуудагы ток маанилерине ылайык жаңы жабдууларды тандоо.
Натыйжада, өчүргүч кыска туташуу агымдарына жылуулук жана динамикалык каршылык үчүн текшерүү; өчүргүчтүн үзгүлтүккө жана жабдууга жөндөмдүүлүгүн текшерүү. Жылуулук электр станцияларын модернизациялоодо кыска туташууларды эсептөө мисалында практикалык эсептөөнүн методдорун изилдөө жана электр механикалык өтмө процесстин математикалык моделин иштеп чыгуу боюнча иштер жүргүзүлөт.
Түйүндүү сөздөр: ажыраткыч, жылуулук каршылык, өчүргүч, кыска туташуу ток, математикалык модели, трансформатор, номиналдык чыңалуу, бөлүштүрүүчү түзүлүштөр.
МАТЕМАТИЧЕСКАЯ МОДЕЛЬ МОДЕРНИЗАЦИИ ОШТЭЦ ПРИ ВЫБОРЕ ОБОРУДОВАНИЯ РАСПРЕДЕЛИТЕЛЬНЫХ УСТРОЙСТВ
Аннотация. В данной работе выполнены инженерные расчеты и выбор оборудований на основе расчета коротких замыканий при модернизации Ош ТЭЦ. Рассмотрены два целесообразных варианта структурной схемы ТЭЦ. Для решения задачи выполнены: составление технически возможных вариантов структурной схемы и обоснованный выбор наилучшего подходящего с учётом надежности; оценка новых структурных схем ТЭЦ с помощью расчета и сопоставления по технико-экономическим показателям; определены значения сверхпереходного тока в местах короткого замыкания, ударный ток и его действующее значения; выбор новых оборудований по значениям тока коротких замыканий.
В результате проанализирована проверка выключателя на термическую и динамическую стойкости к токам короткого замыкания; проверка выключателя по отключающей и включающей способности. Были выполнены работы по изучению методов практического расчета и разработки математической модели электромеханического переходного процесса на примере расчета коротких замыканий при модернизации ТЭЦ.
Ключевые слова: разъединитель, термическая стойкость, выключатель, ток короткого замыкания, математическая модель, трансформатор, номинальное напряжение, распределительные устройства.
MATHEMATICAL MODEL OF OSHTEС MODERNIZATION WHEN SELECTING SWITCH GEAR EQUIPMENT
Annotation. In this work, engineering calculations and selection of equipment were performed based on the calculation of short circuits during the modernization of the Osh Thermal Power Plant. Two feasible options for the structural diagram of a thermal power plant are considered. To solve the problem, the following was completed: drawing up technically possible options for a structural diagram and reasoned selection of the best suitable one, taking into account reliability; assessment of new structural schemes of thermal power plants using calculations and comparisons based on technical and economic indicators; the values of the supertransient current in places of short circuit, the shock current and its effective values are determined; selection of new equipment based on short circuit current values.
As a result, the circuit breaker was tested for thermal and dynamic resistance to short circuit currents; checking the circuit breaker for breaking and closing capacity. Work was carried out to study methods of practical calculation and develop a mathematical model of the electromechanical transient process using the example of calculating short circuits during the modernization of thermal power plants.
Key words: disconnector, thermal resistance, switch, short circuit current, mathematical model, transformer, rated voltage, switchgear.